Έχει συμβεί σε όλους μας. Ανοίγεις το κινητό για «δύο λεπτά» για να δεις μία είδηση και έπειτα αρχίζει ένας καταιγισμός ενημερώσεων. Βλέπεις πληθώρα από βίντεο, μια ανάρτηση για ένα ατύχημα, μια καταστροφή, μια ανησυχητική πρόβλεψη.
Και κάπου εκεί, παρατηρείς ότι έχει περάσει πολλή ώρα και, αντί να νιώθεις πιο ενημερωμένος, αισθάνεσαι πιο αγχωμένος, κουρασμένος και απαισιόδοξος.
Αυτό το φαινόμενο ονομάζεται doomscrolling και τα τελευταία χρόνια έχει εξελιχθεί σε μία από τις πιο συχνές ψηφιακές συνήθειες που επηρεάζουν την ψυχική υγεία παιδιών, εφήβων και νέων ενηλίκων.
Στο πλαίσιο αυτό, το Υπουργείο Υγείας, σε συνεργασία με τη UNICEF, υλοποιεί μια ολοκληρωμένη Εθνική Δράση για την Προαγωγή της Υγείας των Παιδιών και των Οικογενειών τους, η οποία αναπτύσσεται μέσα από τέσσερις βασικούς πυλώνες παρεμβάσεων που αφορούν την ψυχική υγεία, τη γονεϊκότητα και την υγεία των εφήβων. Ένας από αυτούς τους πυλώνες, είναι το doomscrolling.
Η συγκεκριμένη πρωτοβουλία, στοχεύει στη δημιουργία ενός συνεκτικού πλαισίου πρόληψης και υποστήριξης για παιδιά, νέους και οικογένειες, μέσα από δράσεις ενημέρωσης, εκπαίδευσης και παροχής υπηρεσιών σε εθνικό επίπεδο.
Η Εθνική Δράση χρηματοδοτείται από το Ταμείο Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας – Ελλάδα 2.0, με τη συγχρηματοδότηση της Ευρωπαϊκής Ένωσης – NextGenerationEU.
Μια σύγχρονη απειλή
Το doomscrolling είναι η παρορμητική, παρατεταμένη κατανάλωση αρνητικού ειδησεογραφικού περιεχομένου, συχνά μέσω των social media, που διατηρεί ή εντείνει το άγχος, τη δυσθυμία και την αίσθηση απειλής.
Αν και ο όρος έγινε ιδιαίτερα γνωστός κατά την περίοδο της πανδημίας COVID-19, σήμερα περιγράφει ευρύτερα κάθε μορφή ψυχαναγκαστικού scrolling που δημιουργεί αίσθηση απώλειας ελέγχου και ψυχολογικής επιβάρυνσης.
Στην εφηβεία και τη νεαρή ενήλικη ζωή, μια περίοδο κατά την οποία ο εγκέφαλος και οι κοινωνικές δεξιότητες βρίσκονται ακόμη σε φάση ανάπτυξης, η συνεχής έκθεση σε τέτοιου είδους περιεχόμενο μπορεί να επηρεάσει τη συγκέντρωση, τη διαχείριση του στρες και τη συναισθηματική ισορροπία.
Γιατί είναι τόσο δύσκολο να σταματήσουμε να… σκρολάρουμε;
Ο ανθρώπινος εγκέφαλος είναι «προγραμματισμένος» να δίνει μεγαλύτερη προσοχή σε πιθανές απειλές. Αυτός ο εξελικτικός μηχανισμός κάποτε μας βοηθούσε να επιβιώσουμε. Σήμερα, όμως, οι αλγόριθμοι των social media αξιοποιούν αυτή την τάση, προβάλλοντας συνεχώς περιεχόμενο που προκαλεί έντονα συναισθήματα και κρατά τον χρήστη συνδεδεμένο για περισσότερη ώρα.
Έτσι δημιουργείται ένας φαύλος κύκλος. Ο νέος αναζητά περισσότερες πληροφορίες για να νιώσει ασφάλεια ή έλεγχο, αλλά όσο περισσότερο καταναλώνει περιεχόμενο, τόσο αυξάνεται η ανησυχία του.
Δείτε αυτή τη δημοσίευση στο Instagram.
Πώς μπορεί ένας έφηβος να καταλάβει ότι έχει πέσει στην παγίδα του doomscrolling;
Πολλοί νέοι δεν αντιλαμβάνονται ότι κάνουν doomscrolling, επειδή θεωρούν ότι απλώς «ενημερώνονται» ή «χαλαρώνουν» στο κινητό τους.
Υπάρχουν όμως ορισμένα χαρακτηριστικά σημάδια:
- Ανοίγεις το κινητό για λίγα λεπτά και καταλήγεις να περνάς πολύ περισσότερο χρόνο απ’ όσο είχες σκοπό.
- Νιώθεις πιο αγχωμένος, θυμωμένος ή στεναχωρημένος μετά τη χρήση των social media.
- Δυσκολεύεσαι να συγκεντρωθείς σε διάβασμα, δραστηριότητες ή συζητήσεις.
- Ελέγχεις συνεχώς τις ειδήσεις ή τα κοινωνικά δίκτυα από φόβο μήπως χάσεις κάποια σημαντική εξέλιξη.
- Μένεις ξύπνιος αργά το βράδυ κάνοντας scrolling.
- Παρότι καταλαβαίνεις ότι το περιεχόμενο σε επιβαρύνει, δυσκολεύεσαι να σταματήσεις.
Το πιο σημαντικό ερώτημα δεν είναι πόσες ώρες περνάς μπροστά στην οθόνη, αλλά πώς σε κάνει να νιώθεις αυτή η χρήση και αν επηρεάζει τον ύπνο, τη διάθεση, τις σχέσεις και την καθημερινότητά σου.
Τι μπορούν να προσέξουν οι γονείς;
Οι γονείς συχνά είναι οι πρώτοι που θα διακρίνουν ότι κάτι έχει αλλάξει στο παιδί τους. Σημάδια που μπορούν να κινητοποιήσουν το ενδιαφέρον τους είναι: αυξημένο άγχος, ευερεθιστότητα, δυσκολίες στον ύπνο, μειωμένη συγκέντρωση στο σχολείο, πεσμένη διάθεση μετά τη χρήση του κινητού, απομόνωση από φίλους ή οικογενειακές δραστηριότητες, έντονες αντιδράσεις όταν ζητείται να απομακρυνθεί από τη συσκευή.
Η συζήτηση είναι σημαντικό να γίνεται χωρίς κριτική ή επίπληξη. Μια ερώτηση όπως «Παρατήρησα ότι κάποιες φορές φαίνεσαι στεναχωρημένος μετά το scrolling. Τι είδους πράγματα έβλεπες;» είναι συνήθως πιο αποτελεσματική από ένα επικριτικό «Είσαι συνέχεια στο κινητό».
Εξίσου σημαντικό είναι το παράδειγμα των ίδιων των γονέων. Τα παιδιά παρατηρούν τις συνήθειες των ενηλίκων γύρω τους. Όταν βλέπουν έναν γονέα να ελέγχει διαρκώς ειδήσεις ή να εκφράζει συνεχώς ανησυχία για όσα συμβαίνουν στον κόσμο, είναι πιθανό να υιοθετήσουν παρόμοιες συμπεριφορές.
Ο καίριος ρόλος των εκπαιδευτικών
Το doomscrolling δεν περιορίζεται στο σπίτι. Αφήνει το αποτύπωμά του και σε άλλα μέρη, όπως το σχολείο. Οι εκπαιδευτικοί βρίσκονται συχνά σε προνομιακή θέση ώστε να εντοπίσουν έγκαιρα αλλαγές στη συμπεριφορά των μαθητών.
Μερικά στοιχεία που μπορούν να παρατηρήσουν είναι: μειωμένη προσοχή και συγκέντρωση, αυξημένη κόπωση ή υπνηλία στην τάξη, δυσκολία ολοκλήρωσης εργασιών, υπερβολική ενασχόληση με ειδήσεις ή περιεχόμενο που προκαλεί φόβο, συχνές εκφράσεις απαισιοδοξίας ή έντονης ανησυχίας για παγκόσμια γεγονότα, κοινωνική απόσυρση ή μειωμένη συμμετοχή.
Οι εκπαιδευτικοί δεν χρειάζεται να λειτουργήσουν ως ειδικοί ψυχικής υγείας. Μπορούν όμως να συμβάλουν ουσιαστικά μέσα από την καλλιέργεια ψηφιακού γραμματισμού, τη συζήτηση γύρω από την αξιόπιστη ενημέρωση, την ανάπτυξη δεξιοτήτων κριτικής σκέψης και τη δημιουργία ενός ασφαλούς περιβάλλοντος όπου οι μαθητές μπορούν να εκφράζουν τις ανησυχίες τους.
Παράλληλα, όταν ένας μαθητής εμφανίζει επίμονη ψυχική επιβάρυνση, οι εκπαιδευτικοί μπορούν να συνεργάζονται με την οικογένεια και τις διαθέσιμες υποστηρικτικές δομές, ώστε να εξασφαλίζεται έγκαιρη βοήθεια.
Πρακτικές κινήσεις που βοηθούν πραγματικά
Η αντιμετώπιση του doomscrolling δεν απαιτεί πλήρη αποχή από την τεχνολογία. Αντίθετα, βασίζεται στην ανάπτυξη υγιών ψηφιακών συνηθειών.
Μερικές πρακτικές που μπορούν να βοηθήσουν είναι:
- Καθορισμένες ώρες ενημέρωσης μέσα στην ημέρα, αντί για συνεχή έλεγχο ειδήσεων.
- Επιλογή λίγων και αξιόπιστων πηγών ενημέρωσης.
- Χρόνος χωρίς οθόνες κατά τη διάρκεια των γευμάτων.
- Απομάκρυνση κινητών τηλεφώνων από το υπνοδωμάτιο κατά τη διάρκεια της νύχτας.
- Ενίσχυση δραστηριοτήτων εκτός οθόνης, όπως η άσκηση, η μουσική, η δημιουργική απασχόληση και η επαφή με φίλους.
- Χρήση εργαλείων παρακολούθησης χρόνου οθόνης για μεγαλύτερη επίγνωση των συνηθειών χρήσης.
- Ιδιαίτερα για τους εφήβους, τα όρια λειτουργούν καλύτερα όταν διαμορφώνονται από κοινού και όχι όταν επιβάλλονται μονομερώς.
Πότε ένα παιδί χρειάζεται περισσότερη υποστήριξη;
Σε ορισμένες περιπτώσεις, το doomscrolling μπορεί να αποτελεί σύμπτωμα βαθύτερου άγχους ή άλλων δυσκολιών ψυχικής υγείας.
Αν ένας νέος παρουσιάζει επίμονη ανησυχία, έντονη θλίψη, διαταραχές ύπνου, κοινωνική απομόνωση ή σημαντική έκπτωση στη λειτουργικότητά του, είναι σημαντικό να αναζητηθεί η υποστήριξη ενός επαγγελματία ψυχικής υγείας.
Η έγκαιρη παρέμβαση μπορεί να αποτρέψει τη μονιμοποίηση δυσκολιών και να βοηθήσει τον νέο να αναπτύξει πιο υγιείς τρόπους διαχείρισης του στρες και της αβεβαιότητας.
Σε έναν κόσμο όπου η πληροφορία δεν σταματά ποτέ να ρέει, ο στόχος δεν είναι να αποσυνδεθούμε από την πραγματικότητα. Είναι να μάθουμε να ενημερωνόμαστε χωρίς να εγκλωβιζόμαστε σε αυτήν. Και αυτό είναι μια δεξιότητα που παιδιά, γονείς και εκπαιδευτικοί μπορούν να καλλιεργήσουν μαζί.
Περισσότερες πληροφορίες για τις διαθέσιμες δράσεις, το ενημερωτικό υλικό και τις υπηρεσίες υποστήριξης του Υπουργείου Υγείας σε συνεργασία με τη UNICEF, είναι διαθέσιμες στην πλατφόρμα paidikaipsihikiigeia.gov.gr.
Φωτογραφίες άρθρου: istock.
Ακολουθήστε το tlife.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλα τα νέα.
Αριθμός Πιστοποίησης Μ.Η.Τ.232164