Κάθε παιδί έχει τον ρυθμό του: Πότε χρειάζεται αναπτυξιακή αξιολόγηση

Δεν υπάρχει γονιός που να μη συγκρίνει, έστω και για μια στιγμή, το παιδί του με κάποιο άλλο. Το μωρό της φίλης σου περπάτησε νωρίς, το ανιψάκι σου άρχισε να μιλάει πριν κλείσει τα δύο, το δικό σου όμως δείχνει να ακολουθεί τον δικό του ρυθμό. Και αυτό, τις περισσότερες φορές, είναι απολύτως φυσιολογικό. Η ανάπτυξη δεν είναι αγώνας ταχύτητας, αλλά μια διαδικασία που εξελίσσεται με διαφορετικό τρόπο για κάθε παιδί. Υπάρχουν όμως κάποια αναπτυξιακά ορόσημα που οι παιδίατροι παρακολουθούν στενά, γιατί μπορούν να δείξουν ότι ένα παιδί χρειάζεται επιπλέον υποστήριξη. Η αναπτυξιακή καθυστέρηση δεν είναι διάγνωση από μόνη της, ούτε σημαίνει απαραίτητα ότι υπάρχει κάποιο μόνιμο πρόβλημα. Είναι μια ένδειξη ότι μια δεξιότητα δεν έχει κατακτηθεί μέσα στο αναμενόμενο χρονικό διάστημα. Όσο πιο νωρίς εντοπιστεί κάτι που χρειάζεται διερεύνηση, τόσο περισσότερες δυνατότητες υπάρχουν για να βοηθηθεί το παιδί να εξελιχθεί με τον καλύτερο δυνατό τρόπο.

Παρατήρησε τα αναπτυξιακά ορόσημα, όχι τα παιδιά γύρω σου

Το σημαντικότερο που χρειάζεται να θυμάσαι είναι ότι οι ειδικοί δεν συγκρίνουν τα παιδιά μεταξύ τους, αλλά με τα αναπτυξιακά ορόσημα της ηλικίας τους. Υπάρχει ένα φυσιολογικό εύρος μέσα στο οποίο κατακτώνται οι κινητικές δεξιότητες και οι μικρές αποκλίσεις είναι αναμενόμενες. Αν όμως ένα μωρό δεν μπορεί να καθίσει μόνο του γύρω στους οκτώ μήνες ή αν ένα παιδί δεν περπατά μέσα στο ευρύ φυσιολογικό διάστημα που φτάνει έως και τους δεκαοκτώ μήνες, αξίζει να γίνει μια συζήτηση με τον παιδίατρο. Εξίσου σημαντικό είναι να παρατηρείς τον τρόπο που κινείται. Ένα παιδί που στηρίζεται σταθερά μόνο στο ένα πόδι ή περπατά αποκλειστικά στις μύτες μπορεί να χρειάζεται περαιτέρω αξιολόγηση. Αυτό δεν σημαίνει ότι υπάρχει απαραίτητα σοβαρό πρόβλημα. Σημαίνει απλώς ότι η έγκαιρη διερεύνηση δίνει στους ειδικούς την ευκαιρία να καταλάβουν τι συμβαίνει και, αν χρειάζεται, να παρέμβουν πριν οι δυσκολίες μεγαλώσουν.

Η επικοινωνία ξεκινά πολύ πριν ακουστεί η πρώτη λέξη

Οι περισσότεροι γονείς περιμένουν με αγωνία να ακούσουν το πρώτο «μαμά» ή «μπαμπά», όμως η γλωσσική ανάπτυξη αρχίζει πολύ νωρίτερα. Το χαμόγελο, η βλεμματική επαφή, οι εκφράσεις του προσώπου και οι χειρονομίες είναι τα πρώτα μέσα επικοινωνίας ενός παιδιού. Αν μέχρι περίπου τους έξι μήνες το μωρό δεν ανταποκρίνεται με χαμόγελο ή αποφεύγει σταθερά την οπτική επαφή, καλό είναι να ενημερώσεις τον παιδίατρο. Αντίστοιχα, όταν ένα παιδί δεν χρησιμοποιεί λέξεις γύρω στους δεκαέξι μήνες, συνήθως προτείνεται αρχικά έλεγχος της ακοής και στη συνέχεια αξιολόγηση της γλωσσικής του ανάπτυξης. Ιδιαίτερη σημασία έχει και η χειρονομία του να δείχνει κάτι που θέλει ή κάτι που του κάνει εντύπωση. Αυτές οι μικρές κινήσεις αποκαλύπτουν πολλά για την κοινωνική και επικοινωνιακή του εξέλιξη και αποτελούν πολύτιμους δείκτες για τους ειδικούς.

Ένα σημάδι που δεν πρέπει ποτέ να αγνοήσεις

Υπάρχει ένα προειδοποιητικό σημάδι που οι αναπτυξιολόγοι θεωρούν ιδιαίτερα σημαντικό και αυτό είναι η απώλεια δεξιοτήτων. Αν ένα παιδί σταματήσει να κάνει κάτι που είχε ήδη μάθει, είτε αφορά την ομιλία, είτε την κίνηση, είτε την κοινωνική αλληλεπίδραση, χρειάζεται άμεσα αξιολόγηση. Η ανάπτυξη προχωρά προς τα εμπρός και όχι προς τα πίσω. Παράλληλα, αξίζει να παρατηρείς και τον τρόπο που εξερευνά τον κόσμο. Μέχρι τον πρώτο χρόνο ζωής τα περισσότερα παιδιά αρχίζουν να κατανοούν απλές σχέσεις αιτίας και αποτελέσματος, ψάχνουν ένα αντικείμενο που κρύβεται μπροστά τους και δείχνουν έντονη περιέργεια για όσα συμβαίνουν γύρω τους. Αν κάτι σου δημιουργεί ανησυχία, μην βασιστείς στις εμπειρίες άλλων γονιών ή στις συμβουλές που κυκλοφορούν στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης. Ο παιδίατρος είναι εκείνος που θα αξιολογήσει αν πρόκειται για μια φυσιολογική διαφοροποίηση ή για κάτι που χρειάζεται περαιτέρω διερεύνηση.

Το ένστικτό σου ως γονιός έχει μεγάλη αξία, αρκεί να συνοδεύεται από σωστή ενημέρωση και ψυχραιμία. Δεν χρειάζεται να μετράς κάθε εβδομάδα τι καινούριο έκανε το παιδί σου ούτε να ζεις με τον φόβο ότι καθυστέρησε λίγες ημέρες σε κάποιο ορόσημο. Χρειάζεται όμως να είσαι παρών, να παρατηρείς την εξέλιξή του και να μη διστάζεις να ζητήσεις τη γνώμη ενός ειδικού όταν κάτι σε προβληματίζει. Η έγκαιρη αξιολόγηση δεν βάζει ταμπέλες, ανοίγει δρόμους. Προσφέρει στο παιδί την ευκαιρία να λάβει την υποστήριξη που χρειάζεται την κατάλληλη στιγμή και δίνει σε εσένα τη σιγουριά ότι κάνεις αυτό που πραγματικά έχει σημασία, να του προσφέρεις τις καλύτερες δυνατές συνθήκες για να αναπτυχθεί, να εξερευνήσει τον κόσμο με αυτοπεποίθηση και να ξεδιπλώσει τις δυνατότητές του.

Κεντρική εικόνα και εικόνα άρθρου: iStock