Meta: Βάζει «φρένο» στα beauty filters για τους εφήβους – Πώς επηρεάζουν την εικόνα και την ψυχική τους υγεία

Πριν από λίγες ημέρες άνοιξε ένα νέο κεφάλαιο στη συζήτηση γύρω από τα social media και την προστασία των ανηλίκων. Η Meta, μητρική εταιρεία του Facebook και του Instagram, κατέληξε σε συμφωνία με αμερικανικές πολιτείες, η οποία προβλέπει αποζημιώσεις δισεκατομμυρίων δολαρίων αλλά και σημαντικές αλλαγές στον τρόπο με τον οποίο παιδιά και έφηβοι χρησιμοποιούν τις πλατφόρμες της.

Η υπόθεση στηρίχθηκε σε καταγγελίες σύμφωνα με τις οποίες χαρακτηριστικά του Facebook και του Instagram είχαν σχεδιαστεί με τρόπο που ενθάρρυνε την υπερβολική χρήση από παιδιά και εφήβους, παρά τους πιθανούς κινδύνους για την ψυχική τους υγεία. Στις κατηγορίες περιλαμβάνονταν επίσης ζητήματα προσωπικών δεδομένων και προστασίας των καταναλωτών, ενώ η Meta έχει αρνηθεί ότι διέπραξε παρανομίες.

Για εμάς, ωστόσο, υπάρχει μία ακόμη πλευρά της υπόθεσης με ιδιαίτερο beauty ενδιαφέρον. Στο πλαίσιο των αλλαγών, η Meta συμφώνησε να περιορίσει για τους ανήλικους ορισμένα χαρακτηριστικά κοινωνικής σύγκρισης, ανάμεσά τους και beauty filters, τα οποία έχουν συνδεθεί με αρνητικές επιπτώσεις στην εικόνα σώματος και την ψυχική υγεία παιδιών και εφήβων.

Και κάπως έτσι, κάτι που ξεκίνησε ως ένα διασκεδαστικό παιχνίδι στα social media βρίσκεται στο κέντρο μιας πολύ πιο ουσιαστικής συζήτησης: τι συμβαίνει όταν ένα παιδί συνηθίζει να βλέπει το πρόσωπό του με αψεγάδιαστη επιδερμίδα, μεγαλύτερα μάτια και χείλη, διαφορετική μύτη ή αλλαγμένες αναλογίες;

Όταν το φίλτρο γίνεται η «κανονική» εικόνα

Τα beauty filters έχουν εξελιχθεί εντυπωσιακά. Μπορούν να εξαφανίσουν πόρους και σπυράκια, να λειάνουν την επιδερμίδα, να αλλάξουν το σχήμα της μύτης, να τονίσουν τα ζυγωματικά ή να κάνουν τα χείλη να δείχνουν πιο σαρκώδη. Με ένα swipe δημιουργείται μια ψηφιακά κατασκευασμένη εκδοχή του προσώπου, με την οποία στη συνέχεια καλείται να συγκριθεί η πραγματική εικόνα.

Το θέμα αποκτά ακόμη μεγαλύτερη σημασία στην εφηβεία, όταν η σχέση με την εμφάνιση και την αυτοεκτίμηση βρίσκεται ακόμη υπό διαμόρφωση. Η επαναλαμβανόμενη έκθεση σε μια εξιδανικευμένη και συχνά ανέφικτη εικόνα μπορεί σταδιακά να κάνει αυτό το πρότυπο να μοιάζει φυσιολογικό, ενισχύοντας τη δυσαρέσκεια για την πραγματική εμφάνιση, το άγχος γύρω από αυτή και τη διαρκή αναζήτηση της «τελειότητας».

Και ίσως εκεί βρίσκεται η λεπτή γραμμή. Το να χρησιμοποιήσει κάποιος ένα φίλτρο δεν σημαίνει αυτομάτως ότι θα αποκτήσει αρνητική σχέση με την εικόνα του. Όταν όμως το φιλτραρισμένο πρόσωπο αρχίζει να μοιάζει πιο οικείο ή περισσότερο επιθυμητό από εκείνο στον καθρέφτη, το παιχνίδι μπορεί να μετατραπεί σε μια διαρκή σύγκριση με κάτι που στην πραγματικότητα δεν υπάρχει.

Ποια beauty filters θα περιοριστούν;

Σε αυτό το σημείο υπάρχει ακόμη μια σημαντική γκρίζα ζώνη. Δεν έχει αποσαφηνιστεί πλήρως ποια φίλτρα θα θεωρούνται ακατάλληλα για τους ανηλίκους ούτε με ποια ακριβώς κριτήρια θα διαχωρίζεται ένα απλό beauty effect από ένα φίλτρο που αλλάζει ουσιαστικά τα χαρακτηριστικά του προσώπου.

Αυτό που γνωρίζουμε είναι ότι τα λεγόμενα «extreme makeup filters» δεν θα είναι διαθέσιμα στους ανήλικους χρήστες. Αυτό, ωστόσο, δεν σημαίνει το τέλος των beauty filters για τους εφήβους. Θα εξακολουθήσουν να έχουν πρόσβαση σε ορισμένα effects που προσομοιώνουν το μακιγιάζ αλλά και σε φίλτρα που λειαίνουν την όψη της επιδερμίδας. Καθώς τα μέτρα θα εφαρμόζονται σταδιακά, αναμένεται να γίνει σαφέστερο ποια effects τελικά θα αποκλειστούν.

Το ερώτημα είναι ενδιαφέρον: πότε ένα ψηφιακό makeup look παραμένει ένα αθώο παιχνίδι και πότε αρχίζει να δημιουργεί ένα καινούργιο πρόσωπο; Και πόσο smoothing χρειάζεται μέχρι να περάσει, έστω και ασυνείδητα, το μήνυμα ότι οι πόροι, η υφή ή ένα σπυράκι είναι «ατέλειες» που πρέπει να εξαφανιστούν;

Το πρόβλημα δεν σταματά στα filters

Ακόμη και αν οι νέοι περιορισμοί λειτουργήσουν όπως προβλέπεται, τα beauty filters αποτελούν μόνο ένα μέρος μιας πολύ μεγαλύτερης εικόνας. Τα feeds των εφήβων είναι γεμάτα από επαγγελματικά επεξεργασμένες φωτογραφίες celebrities και influencers, αισθητικές επεμβάσεις, makeup transformations και εικόνες που έχουν δεχτεί έντονο editing. Σε όλα αυτά προστίθεται και το περίφημο «highlight reel» των social media: η προβολή δηλαδή των πιο όμορφων, επιτυχημένων και προσεκτικά επιλεγμένων στιγμών της ζωής μας.

Υπάρχει και ένα πρακτικό κενό. Οι περιορισμοί δεν σημαίνουν ότι οι έφηβοι θα πάψουν να βλέπουν επεξεργασμένα πρόσωπα. Ένα φίλτρο μπορεί να εφαρμοστεί σε φωτογραφία ή video μέσα από άλλη εφαρμογή και το αποτέλεσμα να δημοσιευτεί στη συνέχεια στο Instagram ή το Facebook. Επομένως, ο περιορισμός των filters που προσφέρονται μέσα στις ίδιες τις πλατφόρμες δεν αρκεί για να εξαφανίσει το αλλοιωμένο περιεχόμενο από ένα feed.

Η Meta σχεδιάζει παράλληλα να χρησιμοποιεί τεχνητή νοημοσύνη για να προσθέτει την ένδειξη «Made With AI» όταν εντοπίζει περιεχόμενο που έχει υποστεί επεξεργασία με εργαλεία AI, είτε δικά της είτε τρίτων εφαρμογών.

Και πώς θα γνωρίζει η Meta ποιος είναι ανήλικος;

Για να εφαρμοστούν όλα αυτά υπάρχει ένα ακόμη δύσκολο ζήτημα: η επαλήθευση της ηλικίας. Σήμερα οι χρήστες δηλώνουν ημερομηνία γέννησης κατά την εγγραφή τους. Η Meta αναπτύσσει τεχνολογία με στόχο να εντοπίζει λογαριασμούς που εκτιμά ότι ανήκουν σε εφήβους ακόμη και όταν έχει δηλωθεί ηλικία ενηλίκου και να τους μετατρέπει σε teen accounts. Εξετάζεται επίσης ένα νέο σύστημα επαλήθευσης ηλικίας, είτε από την ίδια την εταιρεία είτε μέσω τρίτου παρόχου.

Κάπου εδώ όμως γεννιέται ένα δεύτερο ζήτημα: η ιδιωτικότητα. Μια αυστηρότερη διαδικασία επιβεβαίωσης ηλικίας μπορεί να προϋποθέτει περισσότερα προσωπικά δεδομένα, ακόμη και επίσημα έγγραφα ταυτοποίησης ή βιομετρικούς ελέγχους, ενώ παράλληλα τίθεται το ερώτημα πόσο παρεμβατική μπορεί να γίνει η παρακολούθηση της online δραστηριότητας προκειμένου να προστατευθούν οι νεότεροι χρήστες.

Η συγκεκριμένη συζήτηση, άλλωστε, δεν ξεκίνησε σήμερα. Ήδη από το 2019 η Meta είχε απαγορεύσει φίλτρα που θεωρήθηκε ότι «ενθαρρύνουν την πλαστική χειρουργική», όπως effects που μιμούνταν τις σημάνσεις ενός πλαστικού χειρουργού πριν από μια επέμβαση ή άλλαζαν δραστικά τα χαρακτηριστικά, δημιουργώντας μεγαλύτερα χείλη, εντονότερα ζυγωματικά ή λεπτότερη γνάθο.

Τελικά, ίσως η ουσία να βρίσκεται πέρα από την απόφαση μιας πλατφόρμας. Οι έφηβοι μεγαλώνουν σε ένα ψηφιακό περιβάλλον γεμάτο ρετουσαρισμένες φωτογραφίες, AI-generated πρόσωπα, cosmetic procedure trends και συνεχή σύγκριση, με αποτέλεσμα τα όρια ανάμεσα στο φυσικό και το επεξεργασμένο να γίνονται ολοένα και πιο δυσδιάκριτα.

Και ίσως αυτή να είναι η μεγαλύτερη beauty πρόκληση της εποχής των social media: όχι να εξαφανιστεί κάθε φίλτρο από την οθόνη, αλλά να θυμηθούμε ότι η υφή, οι πόροι, τα σπυράκια, οι ασυμμετρίες και όλα όσα έχουμε μάθει να αποκαλούμε «ατέλειες» είναι, στην πραγματικότητα, ένα φυσιολογικό ανθρώπινο πρόσωπο. Γιατί το ζητούμενο δεν είναι απλώς ένα παιδί να χρησιμοποιεί λιγότερα filters, αλλά να μη χρειάζεται ένα φίλτρο για να αισθανθεί ότι η εικόνα που βλέπει στον καθρέφτη είναι αρκετή.