Κηδεία Μαργαρίτας Παπανδρέου: Συγκινούν οι επικήδειοι των παιδιών της – «Αύριο θα σε σκορπίσουμε στην αγαπημένη σου θάλασσα του Αιγαίου»

Ιδιαίτερα φορτισμένη ήταν η στιγμή των επικήδειων στην πολιτική κηδεία της Μαργαρίτας Παπανδρέου, με τα αγαπημένα της πρόσωπα να αφήνουν για λίγο στην άκρη τη δημόσια διαδρομή της και να μιλούν για τη μητέρα και τη γιαγιά που γνώρισαν μέσα στο σπίτι, μέσα από μικρές ιστορίες, συμβουλές και αναμνήσεις μιας ολόκληρης ζωής.

Ανάμεσα σε εκείνους που την αποχαιρέτησαν ήταν τα παιδιά της Γιώργος Παπανδρέου και Νίκος Παπανδρέου, η εγγονή της Μαργαρίτα, αλλά και η Άννα Διαμαντοπούλου.

«Εκ μέρους της οικογένειας μας σας ευχαριστώ θερμά για την παρουσία σας. Η μάνα μας η Μαργαρίτα δεν γεννήθηκε Ελληνίδα, έγινε Ελληνίδα. Αγάπησε βαθιά την Ελλάδα πάλεψε, υπηρέτησε, αγωνίστηκε γι’ αυτήν. Πάνω από όλα συνδέθηκε με τις Ελληνίδες που και αυτές από τη μεριά τους την υιοθέτησαν την αγκάλιασαν, στάθηκαν δίπλα της σε κοινούς αγώνες για την αξιοπρέπεια την ισότητα και την ειρήνη.

Αν μας παρακολουθεί σήμερα, είμαι σίγουρος ότι το κάνει με ένα χαμόγελο για τη συγκινητική συμπαράστασή σας αλλά ιδιαίτερα για τα πολύ θερμά λόγια σεβασμού και εκτίμησης που έχει κάνει και τον σεβασμό που έχετε για εκείνη. Μηνύματα από συμπατριώτες αλλά και από όλη τη Γη, από γυναίκες της Κύπρου, της Τουρκίας, της Μέσης Ανατολής που έδωσαν αγώνα για την ειρήνη» είπε ο Γιώργος Παπανδρέου.

«Ο αγώνας για την ισότητα θα συνεχιστεί. Είναι μία υπόσχεση. Αποχαιρετούμε τη Μαργαρίτα της μεγάλης αλλαγής για τις γυναίκες της Ελλάδος. Μαργαρίτα σου οφείλουμε πολλά, καλό ταξίδι θα συνεχίσουμε τους αγώνες», είπε μεταξύ άλλων η Άννα Διαμαντοπούλου.

Ιδιαίτερα συγκινητικός ήταν ο επικήδειος του Νίκου Παπανδρέου.

«Μαργαρίτα μου, έτσι σε έλεγα από μικρός, πόσα δεν περάσαμε μαζί. Το βράδυ της χούντας, θυμάμαι πώς κυνήγησες το στρατιωτικό φορτηγό στο οποίο είχαν βάλει τον Ανδρέα. Ξυπόλυτη χωρίς την αίσθηση ότι πατούσες σπασμένα γυαλιά. Ήσουν σίγουρη ότι τον πήγαιναν για εκτέλεση.

Τότε σου έπιασα το χέρι. Ήμουν μόλις δέκα, και σου είπα μην το κυνηγάς, θα ζήσει. Ηρέμησες και γυρίσαμε σπίτι. Περιέργως, μου εκμυστηρεύτηκες πολλά χρόνια αργότερα, ότι με είχες πιστέψει. Μάλλον από τότε ξεκίνησε η ιδιαίτερη σχέση που είχαμε, μητέρας και γιου. Σε ακολουθούσε μια άσβεστη νεότητα που ξεκινούσε από το μυαλό σου και κατέληγε στην καρδιά σου.

Πόσες φορές δεν ερχόμασταν όλοι μας για πολιτικές και προσωπικές συμβουλές; Ήσουν μια γαλήνη στην φουρτούνα. Δεν στο έχω πει ποτέ αλλά τώρα πρέπει: Μια προσωπική κουβέντα σου με επηρέασε βαθιά. Ήταν αρχές της δεκαετίας του 2000. Με βρήκες στον καναπέ, αμίλητο και κατσουφιασμένο. Με ταλαιπωρούσε ένας επίπονος χωρισμός.

«Στην επόμενή σου σχέση», μου είπες, «να το κλείσεις το μαγαζί. Να μην υπάρξει μεθεπόμενη. Ο κάθε χωρισμός πονάει, βασανίζει, δημιουργεί ενοχές. Ο χωρισμός παίρνει κι ένα κομμάτι από την ψυχή σου.

Πόσα κομμάτια θα κόψεις ακόμη; Αν συνεχίσεις έτσι, δεν θα σου μείνει τίποτα. Σοφή κουβέντα.

Η επόμενη σχέση οδήγησε στον γάμο μου με την Αλεξία. Η νύφη που σε αγκάλιασε σφιχτά — άλλωστε γνώριζες το ιδιαίτερο της φως από τότε που ήταν μικρό κορίτσι. Έσμιξαν έτσι δυο κουλτούρες: η θερμή Ελληνίδα με το μπρίο και την φασαρία και η κάπως αποστασιοποιημένη Αμερικανίδα με το χιούμορ και την σοφία. Τελειώνω.

Λίγα χρόνια μετά τον θάνατο του Ανδρέα, είχαμε καθίσει στο σαλόνι στο Καστρί. Είχες βάλει κάντρι μουσική. Και συγκεκριμένα, την Ντόλι Πάρτον που ήταν αγαπημένη σου. Όταν έφευγα, γύρισα στιγμιαία να δω πώς ήσουν, εκεί που σε άφηνα. Και ξαφνιάστηκα. Είχες σηκωθεί και χόρευες. Μόνη σου. Ίσως έτσι πολεμούσες όλα όσα σε βασάνιζαν.

Ίσως φανταζόσουν ότι χόρευες ακόμη με τον Ανδρέα, που τον είχες ερωτευτεί στη μακρινή Αμερική, την πρώτη φορά που χορέψατε μαζί, στα τέλη της μυθικής δεκαετίας του 1940. Αύριο θα σε σκορπίσουμε στην αγαπημένη σου θάλασσα του Αιγαίου. Ο τελευταίος σου χορός – τα κύματα. Goodbye, dear Margaret. Rest in peace».

Ο αποχαιρετισμός της εγγονής της, Μαργαρίτας – «Θα σε ξαναβρίσκω σε όσα αγαπούσες»

«Αγαπημένη μου γιαγιά, our yiayia. Για τον κόσμο ήσουν η Μαργαρίτα Παπανδρέου, μια δυνατή γυναίκα που αγωνίστηκε για την ειρήνη μεταξύ των λαών και για τα δικαιώματα των γυναικών. Ένας αγώνας που παραμένει σήμερα επίκαιρος όσο ποτέ. Εκείνη που μου έλεγε πως εμείς οι γυναίκες πρέπει να αλληλοστηριζόμαστε, να μη σαμποτάρουμε η μία την άλλη.

Για μένα ήσουν η γιαγιά μου, δυναμική και ευαίσθητη. Με ρωτούσες για τη δουλειά μου και αν είμαι ευτυχισμένη. Δεν ήσουν η κλασική γιαγιά. Ήσουν μια γιαγιά που μας παρακινούσε να αμφισβητούμε, να αναρωτιόμαστε, να σκεφτόμαστε, να εξελισσόμαστε. Και πάνω απ’ όλα, να χορεύουμε.Η αγαπημένη σου γιορτή ήταν η Ημέρα των Ευχαριστιών. Χαιρόσουν να μας έχεις όλους μαζί. Θυμάμαι τα μεγάλα τραπέζια, που κρατούσαν ώρες, με συζητήσεις για την πολιτική και τις κοινωνικές αδικίες, αλλά και με χιούμορ και γέλια. Και στο τέλος, χορός.

Αγαπούσες τη θάλασσα όσο τίποτα. Ελπίζω εκεί που πας να κολυμπάς, να την αγναντεύεις, να διαβάζεις και να γράφεις. Να ακούς τους αγαπημένους σου Elvis και Frank Sinatra, αλλά και την Billie Holiday — μια γυναίκα που, μέσα από τη φωνή της, τολμούσε να ακουστεί σε έναν κόσμο που συχνά ήθελε τις γυναίκες σιωπηλές. Κι εγώ θα ακούω το «I’ll Be Seeing You» και θα σε θυμάμαι. Σαν μια υπόσχεση πως θα σε ξαναβρίσκω σε όσα αγαπούσες. Σ’ αγαπώ».

Φωτογραφίες: Πέτρος Χόντος