Δίνεις στο παιδί σου χαρτζιλίκι για να διαβάσει; Κίνητρο ή δωροδοκία;

Κάποια στιγμή το σκέφτεσαι σοβαρά. Αν του δώσω πέντε ευρώ για κάθε βιβλίο που τελειώνει, μήπως αρχίσει επιτέλους να διαβάζει χωρίς γκρίνια; Δεν είσαι ο μόνος γονιός που μπαίνει σε αυτόν τον πειρασμό. Ζούμε σε μια εποχή όπου όλα μετριούνται, επιβραβεύονται, καταγράφονται σε εφαρμογές και πίνακες. Το χαρτζιλίκι έχει αυξηθεί, οι γονείς θέλουν να διδάξουν οικονομική υπευθυνότητα, αυτονομία, δεξιότητες ζωής. Και κάπου εκεί, το διάβασμα και η άσκηση μπαίνουν στη λίστα με τις «πληρωτέες υποχρεώσεις». Το ερώτημα όμως δεν είναι αν λειτουργεί βραχυπρόθεσμα. Συνήθως λειτουργεί. Το ερώτημα είναι τι μαθαίνει το παιδί σε βάθος χρόνου για την αξία της γνώσης, για την προσπάθεια, για τον εαυτό του.

Εξωτερικό και εσωτερικό κίνητρο, τι αλλάζει μέσα του

Η ψυχολογία μιλά ξεκάθαρα για δύο τύπους κινήτρων, το εξωτερικό και το εσωτερικό. Το εξωτερικό είναι το χρήμα, το δώρο, το προνόμιο. Το εσωτερικό είναι η χαρά της ιστορίας, η περιέργεια, το αίσθημα ικανότητας όταν καταφέρνει να διαβάσει μόνο του. Όταν πληρώνεις για το διάβασμα, μετακινείς το κέντρο βάρους. Το παιδί μπορεί να αρχίσει να σκέφτεται όχι «τι ωραία που μπαίνω σε έναν καινούριο κόσμο», αλλά «πόσα θα πάρω αν τελειώσω αυτό το βιβλίο». Η δραστηριότητα περιορίζεται χρονικά, γίνεται στόχος με αντάλλαγμα. Κάποια παιδιά θα συνεχίσουν να διαβάζουν και χωρίς χρήματα, άλλα όμως θα σταματήσουν μόλις κοπεί η επιβράβευση. Και τότε αναρωτιέσαι αν έχτισες συνήθεια ή αν απλώς αγόρασες συμμόρφωση.

Όταν η αυτοφροντίδα μοιάζει με αγγαρεία

Το διάβασμα και η άσκηση δεν είναι δουλειές του σπιτιού. Δεν είναι πιάτα, ούτε άδειασμα κάδου. Είναι πράξεις που συνδέονται με ανάπτυξη, απόλαυση, αυτοσεβασμό. Αν τις εντάξεις στο ίδιο σύστημα αμοιβής, το μήνυμα που περνάει είναι λεπτό αλλά σημαντικό, ότι η φροντίδα του εαυτού είναι κάτι που γίνεται μόνο αν υπάρχει εξωτερικό όφελος. Όμως θέλεις το παιδί σου να μάθει να διαβάζει γιατί του ανοίγει ορίζοντες, να κινείται γιατί το σώμα του το χρειάζεται, να επιμένει γιατί νιώθει ικανό. Όταν όλα αποκτούν τιμή, χάνεται η εσωτερική σύνδεση. Και αργότερα, στην εφηβεία ή στην ενήλικη ζωή, μπορεί να ψάχνει πάντα το μπόνους για να κάνει το σωστό για εκείνο.

Πώς διδάσκεις χρήματα χωρίς να «τιμολογείς» την ανάπτυξη

Το να θέλεις να μάθει διαχείριση χρημάτων είναι απόλυτα λογικό. Το χαρτζιλίκι μπορεί να είναι ένα εξαιρετικό εργαλείο, όταν δίνεται σταθερά, με συζήτηση για αποταμίευση, στόχους, επιλογές. Μπορείς να το αποσυνδέσεις από την αυτοφροντίδα και να το συνδέσεις με την ευθύνη μέσα στην οικογένεια, με μικρές πρακτικές συνεισφορές. Για το διάβασμα, η ενίσχυση μπορεί να είναι διαφορετική. Συγκεκριμένος έπαινος, κοινός χρόνος, το δικαίωμα να διαλέξει εκείνο την ταινία της Παρασκευής, ένα σύστημα πόντων που οδηγεί σε μια εμπειρία και όχι σε μετρητά. Το παιδί χρειάζεται να νιώθει ότι το βλέπεις, όχι ότι το πληρώνεις. Η αναγνώριση είναι συχνά πιο ισχυρή από το χαρτονόμισμα.

Δεν υπάρχει μία σωστή συνταγή για κάθε οικογένεια. Κάθε παιδί έχει διαφορετικό ταμπεραμέντο, διαφορετικά κίνητρα. Το ζητούμενο όμως είναι να αναρωτηθείς τι θέλεις να καλλιεργήσεις. Αν θέλεις έναν ενήλικα που διαβάζει, κινείται, εξελίσσεται επειδή το επιλέγει, τότε χρειάζεται να του δώσεις χώρο να ανακαλύψει τη χαρά αυτών των πραγμάτων χωρίς τιμοκατάλογο. Τα χρήματα είναι εργαλείο ζωής, όχι μέτρο αξίας. Και η σχέση του παιδιού με τη γνώση και με τον εαυτό του είναι κάτι πολύ πιο βαθύ από μια συναλλαγή.

Κεντρική εικόνα και εικόνα άρθρου: iStock