Γιατί το «να ανήκεις» είναι βασικό ακόμη και στα μωρά;

Υπάρχει μια στιγμή που την έχεις δει σίγουρα. Ένα μωρό κοιτάζει γύρω του, ψάχνει βλέμμα, χέρι, αντίδραση. Δεν μιλάει, δεν εξηγεί, αλλά κάτι ζητάει. Δεν είναι απλώς προσοχή. Είναι η αίσθηση ότι υπάρχει μέσα σε μια σχέση, ότι κάποιος το υπολογίζει. Το “ανήκω” δεν εμφανίζεται ξαφνικά στο δημοτικό ή στην εφηβεία, αρχίζει πολύ νωρίτερα, πριν καν το παιδί μιλήσεις. Και αυτό αλλάζει τον τρόπο που βλέπεις την καθημερινότητά σου μαζί του, από το παιχνίδι στο πάτωμα μέχρι το πώς αντιδράς όταν νιώθεις ότι σε τραβάει συνεχώς από το μανίκι.

Όταν η ένταξη δεν είναι αυτονόητη

Συνήθως σκεφτόμαστε τον κοινωνικό αποκλεισμό σαν κάτι μεγάλο, σχολικό, σχεδόν δραματικό. Κι όμως, ακόμα και τα μωρά αντιλαμβάνονται πότε συμμετέχουν και πότε μένουν απ’ έξω. Δεν χρειάζεται να τους το πει κανείς. Το καταλαβαίνουν από τα βλέμματα που δεν έρχονται, από το παιχνίδι που συνεχίζεται χωρίς αυτά. Έρευνες δείχνουν ότι ήδη γύρω στον πρώτο χρόνο ζωής, τα μωρά αντιδρούν συναισθηματικά όταν αγνοούνται σε μια απλή κοινωνική αλληλεπίδραση. Γίνονται πιο ανήσυχα, λιγότερο χαρούμενα, προσπαθούν πιο έντονα να ξαναμπούν στο παιχνίδι. Αυτό σημαίνει ότι ο εγκέφαλός τους δεν “δουλεύει” μόνο για επιβίωση, αλλά και για σύνδεση. Η ανάγκη να ανήκεις δεν είναι πολυτέλεια, είναι βασικός μηχανισμός ανάπτυξης.

Τι μαθαίνει το μωρό μέσα από το παιχνίδι

Το παιχνίδι δεν είναι απλώς διασκέδαση, είναι κοινωνικό μάθημα σε μικρογραφία. Όταν ένα μωρό συμμετέχει, μαθαίνει ότι οι πράξεις του έχουν αντίκρισμα, ότι κάποιος του απαντά, ότι υπάρχει ρυθμός στη σχέση. Όταν αποκλείεται, ακόμα κι αν αυτό συμβεί “αθώα”, ο οργανισμός του το βιώνει σαν απώλεια επαφής. Δεν σκέφτεται με έννοιες, αλλά νιώθει. Και αυτό το συναίσθημα καταγράφεται. Το σημαντικό εδώ δεν είναι να αγχωθείς και να προσέχεις τα πάντα υπερβολικά, αλλά να καταλάβεις πόσο δυνατά λειτουργεί η επανάληψη. Όταν το παιδί βιώνει συχνά ότι το περιμένουν, το υπολογίζουν, το συμπεριλαμβάνουν, χτίζει μέσα του ασφάλεια. Και αυτή η ασφάλεια γίνεται αργότερα αυτοπεποίθηση, κοινωνική άνεση, συναισθηματική αντοχή.

Ο ρόλος σου χωρίς υπερβολές και ενοχές

Δεν χρειάζεται να γίνεις ο γονιός που σκηνοθετεί κάθε κοινωνική στιγμή. Αρκεί να είσαι παρών με επίγνωση. Να παρατηρείς πότε το παιδί σου προσπαθεί να μπει σε μια αλληλεπίδραση και δυσκολεύεται. Να του δίνεις χώρο, αλλά και ένα μικρό σπρώξιμο όταν χρειάζεται. Το πιο σημαντικό είναι να αναγνωρίζεις το συναίσθημα, όχι να το διορθώνεις. Αν δεις εκνευρισμό, απόσυρση ή έντονη διεκδίκηση προσοχής, μην το βαφτίσεις καπρίτσιο. Δες το σαν μήνυμα. Μέσα από τη στάση σου, το παιδί μαθαίνει αν ο κόσμος είναι ένα μέρος που το χωράει. Και αυτό το μάθημα ξεκινάει πολύ πριν τις πρώτες φιλίες και τα πρώτα διαλείμματα στο σχολείο.

Το “να ανήκεις” δεν είναι κάτι που διδάσκεται με λόγια, αλλά με μικρές, επαναλαμβανόμενες εμπειρίες. Με το να σκύβεις στο ύψος του παιδιού, να περιμένεις τη σειρά του, να το κοιτάς όταν σου μιλάει με τον τρόπο του. Δεν χρειάζονται μεγάλα μαθήματα ζωής, χρειάζεται συνέπεια. Όταν το παιδί νιώθει από νωρίς ότι έχει θέση, μεγαλώνει με την αίσθηση ότι δεν χρειάζεται να παλέψει για να γίνει ορατό. Και αυτή είναι ίσως η πιο ήσυχη, αλλά και πιο δυνατή βάση που μπορείς να του δώσεις.

Κενρική εικόνα και εικόνα άρθρου: iStock