Γονείς υπό πίεση, παιδιά υπό αξιολόγηση – Πότε η σύγχρονη γονεϊκότητα έγινε τόσο περίπλοκη;

Αν μεγάλωσες σε μια εποχή που οι γονείς ήξεραν μόνο περίπου πού βρίσκεσαι μέχρι να νυχτώσει, είναι πιθανό να κοιτάς τη σημερινή γονεϊκότητα και να αναρωτιέσαι πώς καταφέραμε να την κάνουμε τόσο περίπλοκη. Σήμερα καλείσαι να είσαι ταυτόχρονα γονιός, παιδοψυχολόγος, εκπαιδευτικός, εμψυχωτής, διατροφολόγος και ειδικός στην ανάπτυξη του παιδιού. Διαβάζεις άρθρα, ακούς podcast, παρακολουθείς ειδικούς στα social media και προσπαθείς να εφαρμόσεις όσα μαθαίνεις στην καθημερινότητα. Το παράδοξο είναι ότι ενώ οι πληροφορίες δεν ήταν ποτέ περισσότερες, πολλοί γονείς νιώθουν πιο ανασφαλείς από ποτέ. Και τα παιδιά; Συχνά βρίσκονται στο επίκεντρο μιας διαρκούς προσπάθειας βελτίωσης. Μαθήματα, δραστηριότητες, οργανωμένο παιχνίδι, στόχοι και προγράμματα γεμίζουν το πρόγραμμά τους. Κάπως έτσι, μια περίοδος της ζωής που θα έπρεπε να περιλαμβάνει περισσότερο αυθορμητισμό, μετατρέπεται εύκολα σε μια λίστα υποχρεώσεων για όλους.

Όταν η υπερπροσπάθεια γίνεται βάρος

Η σύγχρονη κουλτούρα της γονεϊκότητας συχνά σού περνάει το μήνυμα ότι κάθε απόφαση έχει τεράστια σημασία. Ποιο σχολείο θα διαλέξεις, ποιο άθλημα θα ξεκινήσει το παιδί, πόσες ώρες θα βλέπει οθόνες, τι θα φάει, πώς θα μιλήσεις όταν θυμώσει. Όλα μοιάζουν καθοριστικά για το μέλλον του. Η επιστήμη, όμως, δείχνει ότι τα παιδιά δεν μεγαλώνουν χάρη σε μεμονωμένες τέλειες επιλογές αλλά μέσα από σταθερές σχέσεις και συναισθηματική ασφάλεια. Όταν κάθε στιγμή αντιμετωπίζεται σαν κρίσιμη δοκιμασία, το άγχος μεταφέρεται σε όλη την οικογένεια. Το παιδί αρχίζει να αντιλαμβάνεται ότι αξιολογείται συνεχώς, ενώ εσύ αισθάνεσαι πως ποτέ δεν κάνεις αρκετά. Η υπερπροσπάθεια, όσο καλοπροαίρετη κι αν είναι, μπορεί να δημιουργήσει περισσότερη πίεση απ’ όση αντέχουν όλοι οι εμπλεκόμενοι. Η γονεϊκότητα δεν είναι διαγωνισμός σωστών απαντήσεων αλλά μια σχέση που εξελίσσεται καθημερινά.

Τα παιδιά χρειάζονται και χώρο να βαρεθούν

Ένα από τα πιο ενδιαφέροντα ευρήματα των τελευταίων ετών αφορά τη σημασία του ελεύθερου χρόνου. Η βαρεμάρα, που κάποτε θεωρούνταν πρόβλημα προς επίλυση, σήμερα αναγνωρίζεται ως σημαντικό κομμάτι της ανάπτυξης. Όταν ένα παιδί δεν έχει συνεχώς κάποιον να το απασχολεί, ενεργοποιεί τη φαντασία του, δημιουργεί δικά του παιχνίδια και μαθαίνει να διαχειρίζεται τον χρόνο του. Παρ’ όλα αυτά, πολλοί γονείς νιώθουν ενοχές αν δεν γεμίσουν κάθε απόγευμα με δραστηριότητες. Το αποτέλεσμα είναι ένα πρόγραμμα που θυμίζει περισσότερο ημερολόγιο στελέχους εταιρείας παρά παιδική ηλικία. Φυσικά και οι δραστηριότητες έχουν αξία. Το ζήτημα είναι η ισορροπία. Ένα παιδί δεν χρειάζεται να αξιοποιεί κάθε λεπτό παραγωγικά. Χρειάζεται και ώρες που δεν συμβαίνει τίποτα σπουδαίο, ώρες όπου μπορεί απλώς να χαζεύει, να ονειρεύεται και να ανακαλύπτει τον κόσμο με τον δικό του τρόπο.

Η σύγκριση έγινε μόνιμος συνοδοιπόρος

Οι προηγούμενες γενιές συγκρίνονταν με τους γείτονες. Εσύ συγκρίνεσαι με χιλιάδες οικογένειες καθημερινά. Μέσα από τα social media βλέπεις παιδιά που διαβάζουν τρεις γλώσσες, οικογένειες που ταξιδεύουν διαρκώς, τέλεια οργανωμένα δωμάτια και γονείς που μοιάζουν να τα προλαβαίνουν όλα. Ακόμη κι όταν γνωρίζεις ότι πρόκειται για επιλεγμένες στιγμές, η σύγκριση λειτουργεί ύπουλα. Δημιουργεί την αίσθηση ότι κάπου υστερείς. Το ίδιο συμβαίνει και στα παιδιά, τα οποία μεγαλώνουν σε ένα περιβάλλον όπου η επίδοση και η εικόνα έχουν αποκτήσει τεράστια σημασία. Όμως η ψυχολογία των παιδιών δεν ενισχύεται από τη συνεχή αξιολόγηση αλλά από την αίσθηση ότι γίνονται αποδεκτά όπως είναι. Όταν η οικογένεια σταματά να λειτουργεί ως χώρος σύγκρισης και επιστρέφει στον ρόλο της ως χώρος σύνδεσης, η καθημερινότητα γίνεται πιο ήρεμη και πολύ πιο ανθρώπινη.

Η αλήθεια είναι ότι η σύγχρονη γονεϊκότητα κουβαλά πολλές καλές προθέσεις. Οι γονείς σήμερα ενδιαφέρονται περισσότερο για τα συναισθήματα των παιδιών, ακούνε περισσότερο και προσπαθούν να κατανοήσουν βαθύτερα τις ανάγκες τους. Αυτό είναι μια σημαντική κατάκτηση. Το πρόβλημα εμφανίζεται όταν η φροντίδα μετατρέπεται σε αδιάκοπη αυτοπαρακολούθηση και όταν κάθε επιλογή αντιμετωπίζεται σαν τεστ επάρκειας. Τα παιδιά δεν έχουν ανάγκη από γονείς που λειτουργούν με μόνιμη αγωνία μήπως κάνουν λάθος. Έχουν ανάγκη από ενήλικες διαθέσιμους, αυθεντικούς και συναισθηματικά παρόντες. Και οι γονείς έχουν ανάγκη να θυμηθούν ότι η ανατροφή ενός παιδιού δεν είναι έργο που ολοκληρώνεται με άριστα. Είναι μια καθημερινή σχέση που χτίζεται μέσα από μικρές στιγμές εμπιστοσύνης, λάθη που διορθώνονται και ανθρώπους που μεγαλώνουν μαζί.

Κεντρική εικόνα και εικόνα άρθρου: iStock