Υπάρχουν σχέσεις που στην αρχή μοιάζουν σαν καταφύγιο. Κάποιος δείχνει να νοιάζεται υπερβολικά, να ενδιαφέρεται για κάθε σου κίνηση, να θέλει να ξέρει πού είσαι, με ποιον μιλάς, τι σκέφτεσαι. Κι επειδή όλοι θέλουμε να αγαπηθούμε, βαφτίζουμε αυτό το σφίξιμο στο στομάχι ζήλια, το βάφτισμα των επιλογών μας φροντίδα, τη συνεχή παρουσία προστασία. Κάπου εκεί αρχίζει το μπέρδεμα. Γιατί ο έλεγχος δεν έρχεται με φωνές από την πρώτη μέρα, έρχεται με χαμόγελα, με δήθεν ανησυχία, με τη φράση «το κάνω γιατί σε αγαπάω». Και αν δεν το αναγνωρίσεις έγκαιρα, αρχίζεις σιγά σιγά να μικραίνεις, χωρίς καν να καταλάβεις πότε έχασες χώρο, φωνή και επιλογές.
ΔΙΑΦΗΜΙΣΗ
Όταν χάνεις επιλογές και το λες αγάπη
Ο πιο καθαρός δείκτης ελέγχου δεν είναι η ένταση αλλά η απώλεια επιλογών. Όταν αρχίζεις να σκέφτεσαι τι θα πεις για να μην θυμώσει, πώς θα ντυθείς για να μη σχολιάσει, ποιον θα δεις για να μη δημιουργηθεί θέμα, τότε κάτι έχει στραβώσει. Ο έλεγχος λειτουργεί ύπουλα γιατί σε εκπαιδεύει να αυτολογοκρίνεσαι. Δεν χρειάζεται πια να σου απαγορεύσει κάτι, το έχεις απαγορεύσει μόνη σου. Και κάπου εκεί μπερδεύεται η αγάπη με την υποχρέωση, η συντροφικότητα με την επιτήρηση. Μια υγιής σχέση δεν σε αναγκάζει να μικρύνεις για να χωρέσεις. Δεν σε βάζει να απολογείσαι για τις ανάγκες σου ούτε σου ζητά να αποδείξεις συνεχώς την αφοσίωσή σου. Αν για να υπάρξει ηρεμία πρέπει εσύ να εξαφανιστείς λίγο λίγο, αυτό δεν είναι σχέση, είναι μηχανισμός ελέγχου.
Η χειραγώγηση δεν μοιάζει πάντα με κακία
Πολλοί άνθρωποι φαντάζονται τη χειραγώγηση σαν κάτι χοντροκομμένο, με προσβολές και απειλές. Στην πραγματικότητα είναι συχνά ευγενική, σχεδόν τρυφερή. Έρχεται με ατάκες που σε κάνουν να αμφιβάλλεις για τον εαυτό σου, για την κρίση σου, για το αν είσαι υπερβολική ή άδικη. Σου λένε ότι αντιδράς λάθος, ότι παρεξηγείς, ότι είσαι πολύ ευαίσθητη. Και επειδή θέλεις να είσαι δίκαιη, αρχίζεις να τους πιστεύεις. Ο έλεγχος δυναμώνει όταν σε απομονώνει από ανθρώπους που σε βλέπουν καθαρά. Όταν οι φίλοι σου παρουσιάζονται ως κακή επιρροή, όταν η οικογένειά σου χαρακτηρίζεται προβληματική, όταν μένεις μόνη με μια φωνή που αμφισβητεί συνεχώς τη δική σου. Αυτό δεν είναι σύμπτωση, είναι στρατηγική. Γιατί όσο λιγότερους καθρέφτες έχεις γύρω σου, τόσο πιο εύκολα παραμορφώνεται η εικόνα σου.
Γιατί ο έλεγχος δεν είναι θέμα χαρακτήρα αλλά εξουσίας
Ένα μεγάλο ψέμα γύρω από τις ελεγκτικές συμπεριφορές είναι ότι οφείλονται στην ανασφάλεια ή στη δύσκολη παιδική ηλικία. Μπορεί να συνυπάρχουν, αλλά ο πυρήνας είναι άλλος, η ανάγκη για εξουσία. Ο έλεγχος δεν θέλει ισότητα, θέλει υπεροχή. Θέλει κανόνες που ισχύουν μόνο για σένα, ρόλους που σε περιορίζουν, όρια που μετακινούνται ανάλογα με τη διάθεση του άλλου. Συχνά ντύνεται με παραδοσιακές αντιλήψεις για το τι σημαίνει σωστή σχέση, σωστή γυναίκα, σωστός σύντροφος. Και επειδή αυτά ακούγονται γνώριμα κοινωνικά, περνάνε πιο εύκολα. Μια σχέση όμως που βασίζεται στην εξουσία δεν θεραπεύεται με περισσότερη κατανόηση. Θεραπεύεται μόνο όταν αναγνωρίσεις ότι η αγάπη χωρίς σεβασμό και ελευθερία δεν είναι αγάπη αλλά περιορισμός.
Το πιο δύσκολο βήμα δεν είναι να φύγεις αλλά να δεις καθαρά. Να παραδεχτείς ότι κάτι που νόμιζες φροντίδα σε πονάει. Ότι κάτι που υπερασπίστηκες σε περιορίζει. Η επίγνωση δεν σε κάνει αδύναμη, σε κάνει ελεύθερη. Όταν ξανασυνδεθείς με τη φωνή σου, με το ένστικτό σου, με εκείνο το κομμάτι που ξέρει πότε κάτι δεν είναι σωστό, τότε αλλάζει η αφήγηση. Ο έλεγχος ζει στο σκοτάδι και στη σύγχυση. Η γνώση, η στήριξη και η αλήθεια τον αποδυναμώνουν. Και εκεί αρχίζει η πραγματική φροντίδα, αυτή που δεν σε φοβάται δυνατή, αυτόνομη και ολόκληρη.
Κεντρική εικόνα και εικόνα άρθρου: iStock
ΔΙΑΦΗΜΙΣΗ