Βενετία 2026: Η Maggie Gyllenhaal μιλά για το «συστημικό πρόβλημα» που κρατά ακόμα τις γυναίκες σκηνοθέτιδες εκτός κάδρου

Η πρόεδρος της κριτικής επιτροπής του Φεστιβάλ Κινηματογράφου της Βενετίας άνοιξε μια συζήτηση που το Χόλιγουντ αποφεύγει εδώ και χρόνια: Ποιος αποφασίζει ποιες ιστορίες αξίζει να ειπωθούν;

Η Maggie Gyllenhaal δεν χρειάστηκε μεγάλες δηλώσεις για να περιγράψει μια πραγματικότητα που στον χώρο του κινηματογράφου εξακολουθεί να μοιάζει πεισματικά γνώριμη.

Στην έναρξη του 83ου Φεστιβάλ Κινηματογράφου της Βενετίας, όπου φέτος έχει αναλάβει την προεδρία της κριτικής επιτροπής, η ηθοποιός και σκηνοθέτιδα μίλησε ανοιχτά για τα εμπόδια που συναντούν οι γυναίκες πίσω από την κάμερα.

Η φράση της ήταν ξεκάθαρη: «Υπάρχει ένα συστημικό πρόβλημα». Και οι αριθμοί της φετινής διοργάνωσης δύσκολα περνούν απαρατήρητοι. Από τις 21 ταινίες του βασικού διαγωνιστικού προγράμματος του Φεστιβάλ, μόλις δύο έχουν σκηνοθετηθεί ή συν-σκηνοθετηθεί από γυναίκες.

View this post on Instagram

A post shared by Occupy Cinema (@cinemaoccupy)

Το ερώτημα δεν είναι μόνο «πόσες γυναίκες;»

Η Gyllenhaal πήγε τη συζήτηση ένα βήμα παραπέρα. Το ζήτημα, σύμφωνα με όσα είπε στη Βενετία, δεν περιορίζεται στο αν υπάρχουν αρκετές γυναίκες σκηνοθέτιδες σε ένα φεστιβάλ ή στην κινηματογραφική βιομηχανία γενικότερα. Αφορά και κάτι βαθύτερο. Ποιος αποφασίζει ποιες ιστορίες θεωρούνται σημαντικές, υψηλής καλλιτεχνικής αξίας ή άξιες χρηματοδότησης;

Η ίδια αναρωτήθηκε κατά πόσο οι ιστορίες που θέλουν να αφηγηθούν οι γυναίκες, έχοντας συχνά μια διαφορετική εμπειρία ζωής και διαφορετική οπτική πάνω στον κόσμο, αξιολογούνται με τα ίδια κριτήρια.

Με άλλα λόγια, η συζήτηση δεν αφορά απλώς την παρουσία των γυναικών πίσω από την κάμερα. Αφορά και το κατά πόσο η δική τους ματιά θεωρείται εξίσου «σημαντική» ώστε να βρει χρηματοδότηση, παραγωγή, διανομή και τελικά μια θέση στα μεγάλα φεστιβάλ.

Όταν δεν βλέπεις γυναίκες στον ρόλο, δυσκολεύεσαι να φανταστείς τον εαυτό σου εκεί

Για την ίδια τη Maggie Gyllenhaal, το θέμα είναι και προσωπικό. Πριν περάσει πίσω από την κάμερα, είχε ήδη μια μακρά και επιτυχημένη πορεία ως ηθοποιός. Το σκηνοθετικό της ντεμπούτο ήρθε το 2021 με το The Lost Daughter, την ταινία που έκανε πρεμιέρα (όχι τυχαία!) στη Βενετία.

Σήμερα λέει ότι αισθάνεται περισσότερο ο εαυτός της στη θέση της σκηνοθέτιδας. Ωστόσο, όταν ήταν νεότερη, δεν είχε γύρω της πολλά γυναικεία πρότυπα που να της δείχνουν ότι αυτή η διαδρομή ήταν πραγματικά διαθέσιμη και για εκείνη. «Μάλλον ήμουν πάντα σκηνοθέτιδα», είπε χαρακτηριστικά, εξηγώντας όμως ότι δεν έβλεπε γυναίκες γύρω της να κάνουν αυτή τη δουλειά.

Και ίσως εκεί βρίσκεται μία από τις πιο ουσιαστικές πλευρές της εκπροσώπησης. Δεν αρκεί μια γυναίκα να γνωρίζει θεωρητικά ότι «μπορεί» να γίνει σκηνοθέτιδα, παραγωγός, διευθύντρια φωτογραφίας ή επικεφαλής ενός μεγάλου δημιουργικού project. Η ορατότητα έχει σημασία. Το να βλέπεις κάποια άλλη να έχει ήδη καταλάβει αυτόν τον χώρο κάνει την πιθανότητα πιο πραγματική.

Τι απαντά το Φεστιβάλ της Βενετίας

Ο πρόεδρος του Φεστιβάλ, Alberto Barbera, έχει απαντήσει στην κριτική που δέχθηκε η φετινή επιλογή ταινιών, επισημαίνοντας ότι μόλις το 24% των έργων που υποβλήθηκαν στη διοργάνωση προέρχονταν από γυναίκες σκηνοθέτιδες, έναντι 30% την προηγούμενη χρονιά.

Παράλληλα, έχει υποστηρίξει ότι η διοργάνωση έχει την ευθύνη να διασφαλίζει την ποιότητα του προγράμματός της.

Το επιχείρημα, ωστόσο, επαναφέρει τη συζήτηση στο σημείο από το οποίο ξεκίνησε η Gyllenhaal: Αν λιγότερες γυναίκες καταφέρνουν εξαρχής να αναπτύξουν, να χρηματοδοτήσουν και να ολοκληρώσουν τις ταινίες τους, το πρόβλημα αρχίζει πολύ πριν από την τελική επιλογή ενός φεστιβάλ.

Και τότε η αριθμητική της εκπροσώπησης δεν μπορεί να εξετάζεται ανεξάρτητα από το σύστημα που προηγείται.

«Ο κινηματογράφος είναι αναπόφευκτα πολιτικός»

Η Maggie Gyllenhaal μίλησε στη Βενετία και για έναν ακόμη ρόλο του κινηματογράφου, την ικανότητά του να μας κάνει να βλέπουμε τον κόσμο μέσα από τη ζωή κάποιου άλλου.

Σε μια περίοδο πολέμων, συγκρούσεων και έντονης κοινωνικής πόλωσης, υποστήριξε ότι οι ταινίες μπορούν να καλλιεργήσουν την ενσυναίσθηση και να μας φέρουν αντιμέτωπους ακόμη και με τις πιο σκοτεινές πλευρές της ανθρώπινης φύσης.

Για εκείνη, μια ταινία που αποτυπώνει με ειλικρίνεια τη ζωή των ανθρώπων είναι εκ φύσεως πολιτική. Και, όπως τόνισε, δεν πιστεύει ότι υπάρχουν δημιουργοί ή θέματα που δεν θα έπρεπε να ακούγονται. Ίσως τελικά αυτό να είναι και το πραγματικό διακύβευμα πίσω από την κουβέντα για τις γυναίκες στον κινηματογράφο.

Όχι να υπάρχουν γυναίκες σκηνοθέτιδες απλώς για να συμπληρώνονται ποσοστά. Αλλά να υπάρχει χώρος για περισσότερες εμπειρίες, περισσότερες οπτικές και περισσότερους τρόπους να αφηγούμαστε τον κόσμο. Γιατί η ερώτηση που έθεσε η Maggie Gyllenhaal στη Βενετία παραμένει εξαιρετικά απλή – και εξαιρετικά δύσκολη να απαντηθεί: Ποιος αποφασίζει τελικά τι είναι «καλό» και ποια ιστορία αξίζει να ακουστεί;