«Δεν το έκανα εγώ»: Τι κρύβεται πίσω από τα πρώτα, μικρά ψέματα του παιδιού

Ανακαλύπτεις ψίχουλα στον καναπέ, ρωτάς ποιος έφαγε το μπισκότο και το παιδί σε κοιτάζει με την αθωότητα ανθρώπου που μόλις επέστρεψε από άλλο πλανήτη. Το πρώτο ψέμα μπορεί να σε ανησυχήσει, επειδή το μυαλό σου τρέχει γρήγορα από το κρυμμένο μπισκότο στα μεγάλα μυστικά της εφηβείας. Ωστόσο, τα μικρά ψέματα στην παιδική ηλικία αποτελούν συχνά κομμάτι της ανάπτυξης. Το παιδί δοκιμάζει τη φαντασία του, ανακαλύπτει ότι εσύ δεν γνωρίζεις αυτομάτως όσα γνωρίζει εκείνο και παρατηρεί τι συμβαίνει όταν αλλάζει λίγο την πραγματικότητα. Αυτό δεν σημαίνει ότι πρέπει να αγνοήσεις τη συμπεριφορά, σημαίνει όμως ότι χρειάζεται να την καταλάβεις πριν τη χαρακτηρίσεις.

Το ψέμα δείχνει ότι η σκέψη του εξελίσσεται

Στα πρώτα χρόνια, η γραμμή ανάμεσα στη φαντασία, την επιθυμία και την πραγματικότητα δεν είναι πάντα καθαρή. Ένα μικρό παιδί μπορεί να επιμένει ότι δεν ζωγράφισε τον τοίχο, ενώ κρατά ακόμη τον μαρκαδόρο, όχι επειδή σχεδίασε κάποια σκοτεινή στρατηγική, αλλά επειδή θα ήθελε πολύ να μην το είχε κάνει. Καθώς μεγαλώνει, αρχίζει να καταλαβαίνει ότι οι άλλοι έχουν διαφορετικές σκέψεις και πληροφορίες από τις δικές του. Αυτή η σημαντική γνωστική κατάκτηση το βοηθά να δείχνει ενσυναίσθηση, να κρατά μια έκπληξη μυστική, αλλά και να δοκιμάζει ένα ψέμα. Με άλλα λόγια, η ικανότητα να παραποιεί την αλήθεια συνδέεται και με την ωρίμανση της σκέψης του.

Πίσω από το μικρό ψέμα υπάρχει συνήθως ένας λόγος

Για να καταλάβεις τι συμβαίνει, μην ακούς μόνο το ψέμα, κοίταξε τι προσπαθεί να πετύχει το παιδί. Μπορεί να θέλει να αποφύγει την τιμωρία, να μη σε απογοητεύσει, να κερδίσει την προσοχή σου ή να παρουσιάσει τον εαυτό του λίγο πιο γενναίο και ενδιαφέροντα. Ένα παιδί που λέει ότι πήρε άριστα ίσως δεν προσπαθεί απλώς να σε εξαπατήσει, ίσως φοβάται ότι η πραγματική επίδοση δεν είναι αρκετή για σένα. Ρώτησέ το ήρεμα τι συνέβη, χωρίς ανάκριση και έτοιμες κατηγορίες. Όταν νιώθει ότι μπορεί να παραδεχτεί ένα λάθος χωρίς να γκρεμιστεί ο κόσμος, έχει λιγότερους λόγους να κρυφτεί πίσω από μια επινοημένη ιστορία.

Η αντίδρασή σου μπορεί να ενθαρρύνει την ειλικρίνεια

Αν γνωρίζεις ήδη την απάντηση, απόφυγε ερωτήσεις που στήνουν παγίδα, όπως «έσπασες εσύ το ποτήρι;». Πες καλύτερα «βλέπω ότι έσπασε το ποτήρι, θέλω να μου πεις τι έγινε». Έτσι μεταφέρεις τη συζήτηση από την ομολογία στην ευθύνη. Ξεχώρισε επίσης την πράξη από τον χαρακτήρα του, το παιδί είπε ένα ψέμα, δεν είναι ψεύτης. Μπορείς να εξηγήσεις τη συνέπεια με απλά λόγια και να του δώσεις την ευκαιρία να διορθώσει ό,τι μπορεί. Αναγνώρισε την ειλικρίνειά του όταν τελικά σου λέει την αλήθεια, ειδικά αν δυσκολεύεται. Και φυσικά, πρόσεξε το δικό σου παράδειγμα, γιατί τα παιδιά διαθέτουν εξαιρετικό ραντάρ για τις «μικρές» αλήθειες των μεγάλων.

Τα περιστασιακά ψέματα για μικρά πράγματα συνήθως δεν είναι λόγος πανικού. Χρειάζονται περισσότερη προσοχή όταν γίνονται επίμονα, περίπλοκα, προκαλούν συχνά προβλήματα στο σχολείο ή στις σχέσεις, συνοδεύονται από κλοπές, επιθετικότητα ή μοιάζουν να καλύπτουν έντονο φόβο. Τότε αξίζει να αναζητήσεις τι έχει αλλάξει στη ζωή του παιδιού και να συμβουλευτείς έναν ειδικό παιδικής ανάπτυξης. Στις περισσότερες περιπτώσεις, όμως, η ειλικρίνεια χτίζεται μέσα σε μια σχέση όπου το λάθος δεν ακυρώνει την αγάπη και η αλήθεια δεν οδηγεί αυτομάτως σε έκρηξη. Στόχος σου δεν είναι να μεγαλώσεις ένα παιδί που φοβάται να πει ψέματα, αλλά ένα παιδί που νιώθει αρκετά ασφαλές ώστε να λέει την αλήθεια.

Κεντρική εικόνα και εικόνα άρθρου: iStock