Γιατί τα παιδιά έχουν ανάγκη να ρισκάρουν λίγο

Υπάρχει μια στιγμή που κάθε γονιός γνωρίζει καλά. Το παιδί σου ανεβαίνει λίγο πιο ψηλά απ’ όσο θα ήθελες στην παιδική χαρά, τρέχει πιο γρήγορα απ’ όσο αντέχει η καρδιά σου ή δοκιμάζει κάτι χωρίς να σε κοιτάξει πρώτα. Εκεί ενεργοποιείται αμέσως το ένστικτο προστασίας. Θέλεις να προλάβεις την πτώση, το λάθος, την απογοήτευση. Μόνο που τα παιδιά δεν μεγαλώνουν πραγματικά μέσα σε απόλυτα ασφαλείς συνθήκες. Μεγαλώνουν όταν δοκιμάζουν, όταν εξερευνούν και όταν ανακαλύπτουν ότι μπορούν να κάνουν περισσότερα απ’ όσα πίστευαν. Το μικρό, ελεγχόμενο ρίσκο είναι μέρος της ανάπτυξης. Βοηθά το παιδί να καταλάβει τα όριά του αλλά και τις δυνατότητές του. Κι όσο κι αν η εποχή μάς κάνει να θέλουμε να ελέγχουμε τα πάντα, ένα παιδί που δεν δοκιμάζει ποτέ τίποτα δύσκολο συχνά μεγαλώνει με περισσότερο φόβο απέναντι στη ζωή.

Η αυτοπεποίθηση δεν χτίζεται στη θεωρία

Πολλοί πιστεύουν ότι η αυτοπεποίθηση χτίζεται μόνο μέσα από επιβράβευση. Στην πραγματικότητα όμως γεννιέται όταν το παιδί καταφέρνει κάτι που πριν φοβόταν. Όταν ανεβαίνει μόνο του στο ποδήλατο, όταν μιλά σε μια νέα παρέα ή όταν δοκιμάζει κάτι και αποτυγχάνει χωρίς να καταρρεύσει. Μέσα από αυτές τις μικρές εμπειρίες ο εγκέφαλος μαθαίνει ότι μπορεί να αντέξει δυσκολίες. Αν παρεμβαίνεις συνεχώς για να “σώσεις” κάθε κατάσταση, το παιδί αρχίζει να πιστεύει ότι δεν μπορεί να τα καταφέρει χωρίς βοήθεια. Και κάπου εκεί εμφανίζεται περισσότερη ανασφάλεια, όχι λιγότερη. Τα παιδιά χρειάζονται ευκαιρίες να δοκιμάσουν, να κάνουν λάθη και να ξανασηκωθούν. Έτσι αποκτούν πραγματική εμπιστοσύνη στον εαυτό τους και όχι μια εύθραυστη σιγουριά που διαλύεται με την πρώτη δυσκολία.

Ο εγκέφαλος των παιδιών ζητά εξερεύνηση

Αν δεις παιδιά να παίζουν ελεύθερα, θα παρατηρήσεις ότι σχεδόν πάντα ψάχνουν μια μικρή πρόκληση. Θέλουν να τρέξουν, να σκαρφαλώσουν, να ισορροπήσουν, να δοκιμάσουν κάτι “λίγο πιο δύσκολο”. Αυτό δεν είναι ανυπακοή αλλά φυσική ανάγκη ανάπτυξης. Μέσα από το παιχνίδι το παιδί εκπαιδεύει τον εγκέφαλο και το σώμα του να υπολογίζουν αποστάσεις, κινδύνους και όρια. Μαθαίνει να παίρνει αποφάσεις και να αξιολογεί καταστάσεις. Όταν όλα είναι υπερβολικά ελεγχόμενα, αυτή η διαδικασία μπλοκάρεται. Και πολλές φορές η ένταση βγαίνει αλλού, σε εκνευρισμό, βαρεμάρα ή υπερένταση. Η ανάγκη για εξερεύνηση δεν είναι “κακή συμπεριφορά”. Είναι ένας τρόπος με τον οποίο το παιδί γνωρίζει τον κόσμο αλλά και τον εαυτό του.

Ο φόβος του γονιού περνά εύκολα στο παιδί

Πολλές φορές ο πραγματικός φόβος δεν ανήκει στο παιδί αλλά στον ενήλικα. Ζούμε σε μια εποχή γεμάτη προειδοποιήσεις και άγχος, οπότε είναι εύκολο να λες συνέχεια “πρόσεχε”, “μη”, “σταμάτα”. Μόνο που ένα παιδί που ακούει διαρκώς ότι όλα είναι επικίνδυνα, αρχίζει να νιώθει και το ίδιο εύθραυστο. Αυτό δεν σημαίνει ότι το αφήνεις ανεξέλεγκτο. Σημαίνει ότι μαθαίνεις να ξεχωρίζεις τον πραγματικό κίνδυνο από τη φυσιολογική ανάγκη του να μεγαλώσει. Γιατί καμιά φορά το παιδί που ανεβαίνει λίγο πιο ψηλά στην τσουλήθρα δεν χρειάζεται άλλη μία φωνή πανικού. Χρειάζεται να νιώσει ότι είσαι εκεί, το προσέχεις αλλά ταυτόχρονα πιστεύεις στις δυνατότητές του.

Μερικά από τα πιο σημαντικά μαθήματα της παιδικής ηλικίας δεν έρχονται μέσα από οδηγίες αλλά μέσα από εμπειρίες. Από εκείνη τη στιγμή που το παιδί τόλμησε κάτι μόνο του και κατάλαβε ότι μπορεί. Το ασφαλές ρίσκο βοηθά τα παιδιά να αποκτήσουν ανθεκτικότητα, κρίση και εμπιστοσύνη στον εαυτό τους. Και αυτές είναι δεξιότητες που θα τις κουβαλούν για χρόνια, στις σχέσεις, στις αποφάσεις και στον τρόπο που αντιμετωπίζουν τη ζωή. Γιατί μεγαλώνοντας δεν χρειάζονται έναν κόσμο χωρίς δυσκολίες. Χρειάζονται την αίσθηση ότι μπορούν να σταθούν μέσα σε αυτόν.

Κεντρική εικόνα και εικόνα άρθρου: iStock