Η υπερπροστασία των παιδιών δεν είναι πάντα αγάπη, λένε οι ειδικοί

Υπάρχει μια στιγμή που τη ζεις σχεδόν χωρίς να το καταλάβεις. Το παιδί σου παλεύει να φορέσει μόνο του το μπουφάν, να λύσει μια μικρή διαφωνία, να ανέβει λίγο πιο ψηλά στην παιδική χαρά κι εσύ είσαι έτοιμη να πεταχτείς σαν προσωπικός bodyguard της ζωής του. Από αγάπη φυσικά. Μόνο που οι ειδικοί λένε πως η υπερπροστασία, όταν γίνεται μόνιμη κατάσταση, δεν μεγαλώνει πιο ασφαλή παιδιά αλλά πιο αγχωμένα. Νέα έρευνα έδειξε πως οι έφηβοι που νιώθουν ότι οι γονείς παρεμβαίνουν υπερβολικά στη ζωή τους έχουν πιο χαμηλή διάθεση και λιγότερη αυτοπεποίθηση. Κι εδώ είναι το δύσκολο κομμάτι για κάθε γονιό, γιατί κανείς δεν ξυπνάει το πρωί λέγοντας «σήμερα θα περιορίσω την ανεξαρτησία του παιδιού μου». Συνήθως συμβαίνει επειδή φοβάσαι. Για το internet, για τους ανθρώπους, για την απογοήτευση, για όλα εκείνα που δεν μπορείς να ελέγξεις. Δηλαδή, για την ίδια τη ζωή.

Όταν η βοήθεια γίνεται ασφυξία

Η υπερπροστασία δεν μοιάζει πάντα με αυστηρότητα. Πολλές φορές μοιάζει με καλοσύνη. Με το να τηλεφωνείς εσύ αντί για το παιδί σου, να λύνεις κάθε μικρό πρόβλημα πριν προλάβει να το αντιμετωπίσει, να απομακρύνεις κάθε πιθανότητα απογοήτευσης. Εκεί όμως αρχίζει το μπέρδεμα. Γιατί το παιδί δεν μαθαίνει ότι «ο κόσμος είναι ασφαλής». Μαθαίνει ότι χωρίς εσένα δεν μπορεί να τα καταφέρει. Οι ψυχολόγοι εξηγούν πως η αυτοπεποίθηση δεν χτίζεται με διαβεβαιώσεις αλλά με μικρές εμπειρίες επιβίωσης. Με ένα λάθος, μια αμηχανία, μια αποτυχία που τελικά δεν κατέστρεψε κανέναν. Αν μπαίνεις συνεχώς μπροστά σαν ανθρώπινο airbag, το παιδί δεν προλαβαίνει να αναπτύξει ανθεκτικότητα. Και μετά φτάνει η εφηβεία, αυτή η υπέροχη εποχή όπου θέλει ανεξαρτησία αλλά ταυτόχρονα σε χρειάζεται, κι εκεί αρχίζουν οι συγκρούσεις. Όχι επειδή είσαι κακός γονιός αλλά επειδή το παιδί προσπαθεί να αναπνεύσει μόνο του.

Ο φόβος των γονιών έχει αλλάξει μορφή

Οι γονείς σήμερα κουβαλούν ένα είδος άγχους που παλιότερα δεν υπήρχε σε αυτή την ένταση. Δεν φοβάσαι μόνο τον δρόμο ή τις παρέες. Φοβάσαι και μια οθόνη. Τα social media, το cyberbullying, οι άγνωστοι άνθρωποι πίσω από ένα profile, η πίεση της εικόνας, όλα αυτά δημιουργούν την αίσθηση ότι πρέπει να βρίσκεσαι σε διαρκή επιφυλακή. Και κάπου εκεί ξεκινά το ασταμάτητο monitoring. Πού είναι, τι κάνει, γιατί άργησε να απαντήσει, ποιος του έστειλε μήνυμα. Μόνο που το παιδί δεν χρειάζεται έναν ντετέκτιβ πλήρους απασχόλησης. Χρειάζεται έναν ενήλικα που να το εκπαιδεύσει ώστε να αναγνωρίζει τον κίνδυνο μόνο του. Οι ειδικοί επιμένουν ότι ο στόχος δεν είναι να εξαφανίσεις κάθε δυσκολία αλλά να μάθεις στο παιδί πώς να τη διαχειρίζεται. Κι αυτό θέλει ψυχραιμία, όχι πανικό. Επίσης θέλει κάτι πολύ δύσκολο για κάθε μαμά και μπαμπά, να αντέχεις να βλέπεις το παιδί σου να δυσκολεύεται χωρίς να τρέχεις αμέσως να το σώσεις.

Η ανεξαρτησία χτίζεται σε μικρές καθημερινές στιγμές

Δεν χρειάζεται να πετάξεις το παιδί στη ζωή σαν πρωταγωνιστή survival reality για να του μάθεις αυτονομία. Οι ειδικοί λένε πως οι μικρές καθημερινές εμπειρίες είναι αυτές που κάνουν τη διαφορά. Να παραγγείλει μόνο του, να ξεχάσει κάτι και να διαχειριστεί τη συνέπεια, να οργανώσει την τσάντα του, να λύσει μια μικρή παρεξήγηση χωρίς να μπεις εσύ στη μέση σαν δικηγόρος υψηλού προφίλ. Αυτές οι στιγμές λειτουργούν σαν προπόνηση ζωής. Και ναι, στην αρχή θα αργεί, θα εκνευρίζεσαι, θα κάνει πράγματα με τρόπο που εσύ θεωρείς λάθος. Καλωσήρθες στη γονεϊκότητα. Το σημαντικό όμως είναι ότι αποκτά αίσθηση ικανότητας. Νιώθει ότι μπορεί. Αυτό είναι τεράστιο για την ψυχολογία ενός παιδιού. Οι ψυχολόγοι εξηγούν ότι τα παιδιά που έχουν χώρο να δοκιμάσουν, να αποτύχουν και να ξανασηκωθούν αναπτύσσουν καλύτερη συναισθηματική ανθεκτικότητα και μεγαλύτερη εμπιστοσύνη στον εαυτό τους. Κι αυτή είναι μια δεξιότητα που δεν διδάσκεται με λόγια αλλά με εμπειρίες.

Η αλήθεια είναι πως η γονεϊκότητα δεν έχει manual και σίγουρα δεν έχει μία σωστή συνταγή. Κάθε οικογένεια κουβαλά τις δικές της ιστορίες, τους δικούς της φόβους και τα δικά της τραύματα. Αν έχεις περάσει δύσκολες καταστάσεις, είναι λογικό να θέλεις να προστατεύσεις το παιδί σου περισσότερο. Αυτό όμως που δείχνουν όλο και περισσότερες έρευνες είναι πως τα παιδιά δεν χρειάζονται γονείς που απομακρύνουν κάθε εμπόδιο από τη διαδρομή τους. Χρειάζονται γονείς που μένουν δίπλα τους όσο μαθαίνουν να περπατούν μέσα σε αυτή. Υπάρχει μεγάλη διαφορά ανάμεσα στο «σε προστατεύω» και στο «δεν πιστεύω ότι μπορείς». Κι ίσως εκεί να βρίσκεται όλη η ουσία. Να μεγαλώσεις έναν άνθρωπο που θα ξέρει ότι έχει πάντα μια ασφαλή βάση πίσω του αλλά και αρκετή πίστη στον εαυτό του ώστε να ανοίξει κάποτε τα φτερά του χωρίς φόβο.

Κεντρκή εικόνα και εικόνες άρθρου: iStock