Κάθε πρωί το ίδιο σκηνικό, η ίδια μάχη; Δεν φταίει το παιδί σου – Ίσως είναι κάτι που δεν βλέπεις!

Ξεκινάς τη μέρα σου οργανωμένη, έχεις βάλει ταπεράκια, έχεις βρει τα παπούτσια, έχεις φτιάξει καφέ και είσαι έτοιμη να φύγεις. Και εκεί που νομίζεις ότι όλα ρολάρουν, εμφανίζεται το παιδί σου χωρίς κάλτσες, χωρίς τσάντα, χωρίς καμία αίσθηση επείγοντος. Αν σου είναι γνώριμο αυτό το σκηνικό, δεν είσαι μόνη και δεν είναι θέμα τεμπελιάς ή αδιαφορίας. Πίσω από αυτές τις μικρές καθυστερήσεις κρύβεται κάτι πολύ πιο σύνθετο που λέγεται εκτελεστική λειτουργία. Είναι ο τρόπος που το μυαλό οργανώνει, θυμάται, προσαρμόζεται και ελέγχει τη συμπεριφορά. Και αν νιώθεις ότι τελευταία όλοι μιλάνε γι’ αυτό, έχεις δίκιο. Δεν είναι μόδα, είναι ένας νέος τρόπος να καταλάβεις καλύτερα το παιδί σου και να σταματήσεις να θυμώνεις με πράγματα που τελικά δεν είναι στο χέρι του ακόμα να κάνει σωστά.

Τι είναι τελικά η εκτελεστική λειτουργία

Αν προσπαθήσεις να το εξηγήσεις απλά, είναι σαν το “control panel” του εγκεφάλου. Είναι αυτό που βοηθάει το παιδί σου να θυμηθεί τι του είπες πριν δύο λεπτά, να μην πεταχτεί να μιλήσει όταν δεν είναι η σειρά του και να αντέξει μια αλλαγή χωρίς να διαλυθεί. Περιλαμβάνει πράγματα όπως ο αυτοέλεγχος, η μνήμη εργασίας και η ευελιξία σκέψης. Δηλαδή να μπορεί να συγκρατήσει πληροφορίες, να σταματήσει μια παρόρμηση και να προσαρμοστεί όταν κάτι δεν πάει όπως το περίμενε. Αυτές οι δεξιότητες δεν έρχονται έτοιμες, χτίζονται σιγά σιγά και μάλιστα κάνουν άλμα σε μεγαλύτερες ηλικίες. Οπότε όταν περιμένεις από ένα παιδί να λειτουργήσει σαν μικρός ενήλικας, είναι σαν να του ζητάς κάτι που βιολογικά δεν έχει ακόμη κατακτηθεί. Δεν είναι θέμα χαρακτήρα, είναι θέμα ανάπτυξης.

Γιατί το ακούμε παντού τελευταία

Δεν είναι ότι ξαφνικά τα παιδιά άλλαξαν, είναι ότι εμείς τα κοιτάμε αλλιώς. Η μεγαλύτερη διάγνωση καταστάσεων όπως η ΔΕΠΥ ή το φάσμα του αυτισμού έφερε στο προσκήνιο την έννοια της εκτελεστικής λειτουργίας. Παράλληλα, έχει αλλάξει και ο τρόπος που μεγαλώνεις ένα παιδί. Δεν ψάχνεις απλώς να διορθώσεις μια συμπεριφορά, αλλά να καταλάβεις τι την προκαλεί. Προσθέτεις και το κομμάτι των οθονών, της διάσπασης προσοχής, της άμεσης ικανοποίησης και ξαφνικά βλέπεις παιδιά που δυσκολεύονται να περιμένουν, να συγκεντρωθούν ή να ολοκληρώσουν κάτι που δεν είναι συναρπαστικό. Δεν σημαίνει ότι κάτι πάει στραβά, σημαίνει ότι το περιβάλλον τους έχει γίνει πιο απαιτητικό. Και εσύ καλείσαι να ισορροπήσεις ανάμεσα στο να βάλεις όρια και στο να δώσεις εργαλεία.

Πώς το βοηθάς χωρίς να φωνάζεις όλη μέρα

Το πιο σημαντικό που μπορείς να κάνεις είναι να θυμηθείς ότι το παιδί μαθαίνει από σένα. Όχι από αυτά που λες, αλλά από αυτά που κάνεις. Αν πανικοβάλλεσαι, θα πανικοβληθεί. Αν οργανώνεσαι, θα μάθει να οργανώνεται. Μικρά πράγματα κάνουν τεράστια διαφορά. Δώσε του σαφή, μικρά βήματα αντί για γενικές οδηγίες. Αντί να πεις μάζεψε το δωμάτιο, πες βάλε τα ρούχα στο καλάθι και μετά τα παιχνίδια στο ράφι. Βάλε οπτικές υπενθυμίσεις, μια λίστα στο ψυγείο, ένα ρολόι που μετράει αντίστροφα. Κάνε τον χρόνο πιο χειροπιαστό γιατί το πέντε λεπτά για εκείνο δεν σημαίνει τίποτα. Και όταν κάτι δεν πάει καλά, δείξε του πώς το διαχειρίζεσαι. Πες δυνατά τι σκέφτεσαι, πώς βρίσκεις λύση, πώς ηρεμείς. Εκεί γίνεται η πραγματική μάθηση, όχι στις φωνές.

Κάποια στιγμή θα συνειδητοποιήσεις ότι ούτε εσύ τα καταφέρνεις τέλεια κάθε μέρα. Ξεχνάς, εκνευρίζεσαι, αλλάζεις σχέδια τελευταία στιγμή. Και αυτό δεν είναι αποτυχία, είναι ευκαιρία. Γιατί μέσα από αυτές τις στιγμές το παιδί βλέπει πώς λειτουργεί ένας ενήλικας που προσπαθεί, που κάνει λάθη και που συνεχίζει. Η εκτελεστική λειτουργία δεν είναι ένας στόχος που θα τσεκάρεις και θα τελειώσει. Είναι μια διαδικασία που εξελίσσεται μαζί με το παιδί σου. Και ίσως το πιο χρήσιμο που μπορείς να κρατήσεις είναι αυτό, δεν μεγαλώνεις ένα παιδί που πρέπει να τα κάνει όλα σωστά, μεγαλώνεις έναν άνθρωπο που μαθαίνει σιγά σιγά να τα καταφέρνει.

Κεντρική εικόνα και εκόνα άρθρου: iStock