Κανένας γονιός δεν μεγαλώνει ένα παιδί έχοντας ένα εγχειρίδιο οδηγιών στα χέρια του. Οι περισσότεροι κουβαλάμε μέσα μας τις φωνές που ακούσαμε όταν ήμασταν παιδιά, φράσεις που επαναλαμβάνονται σχεδόν μηχανικά, επειδή κάποτε τις θεωρούσαμε φυσιολογικές. Όμως σήμερα γνωρίζουμε πολύ περισσότερα για την παιδική ψυχολογία και για τον τρόπο με τον οποίο οι λέξεις διαμορφώνουν την εικόνα που αποκτά ένα παιδί για τον εαυτό του. Μια κουβέντα που λέγεται πάνω στα νεύρα μπορεί να ξεχαστεί από τον ενήλικα, όχι όμως πάντα και από το παιδί. Η αυτοπεποίθηση χτίζεται καθημερινά, μέσα από μικρές στιγμές αποδοχής, ασφάλειας και επικοινωνίας, αλλά μπορεί να ραγίσει από εκφράσεις που μοιάζουν αθώες και συνηθισμένες.
ΔΙΑΦΗΜΙΣΗ
«Μη κλαις» και όταν τα συναισθήματα θεωρούνται πρόβλημα
Η φράση «μην κλαις» ή η πιο σκληρή εκδοχή της, «αν δεν σταματήσεις θα έχεις λόγο να κλάψεις», μπορεί να ακούγεται σαν ένας γρήγορος τρόπος να ηρεμήσει η κατάσταση. Στην πραγματικότητα, όμως, στέλνει το μήνυμα ότι τα δύσκολα συναισθήματα δεν έχουν θέση. Το παιδί δεν μαθαίνει να διαχειρίζεται τη λύπη, τον φόβο ή την απογοήτευση, μαθαίνει να τα κρύβει. Το ίδιο συμβαίνει και με τη φράση «είσαι πολύ ευαίσθητος». Αντί να νιώσει ότι κάποιος καταλαβαίνει αυτό που βιώνει, αρχίζει να αμφισβητεί τον ίδιο του τον εαυτό. Η συναισθηματική ανθεκτικότητα δεν γεννιέται όταν αγνοούμε τα συναισθήματα, αλλά όταν τα αναγνωρίζουμε και τα συζητάμε χωρίς ντροπή.
Οι συγκρίσεις και οι ενοχές αφήνουν βαθύτερο αποτύπωμα από όσο νομίζεις
«Γιατί δεν γίνεσαι σαν την αδελφή σου;» ή «Σου δίνω τα πάντα και είσαι αχάριστος». Δύο φράσεις διαφορετικές, με κοινό αποτέλεσμα. Το παιδί αισθάνεται ότι η αξία του εξαρτάται από το αν μοιάζει σε κάποιον άλλο ή από το αν ανταποκρίνεται στις προσδοκίες του γονιού. Οι συγκρίσεις δεν γίνονται κίνητρο, γίνονται ένας συνεχής εσωτερικός αγώνας να αποδείξει ότι είναι αρκετό. Οι ενοχές, από την άλλη, το κάνουν να πιστεύει πως οι δικές του ανάγκες είναι λιγότερο σημαντικές από τις θυσίες των άλλων. Έτσι μεγαλώνει δυσκολευόμενο να εκφράσει επιθυμίες, να βάλει όρια και να πιστέψει ότι αξίζει αγάπη χωρίς προϋποθέσεις.
Όταν ο διάλογος αντικαθίσταται από την εξουσία
Υπάρχουν στιγμές που ο γονιός χρειάζεται να πάρει αποφάσεις και να βάλει όρια. Αυτό δεν σημαίνει όμως ότι η γνώμη του παιδιού δεν έχει αξία. Η φράση «εγώ είμαι ο γονιός και εσύ το παιδί» κλείνει κάθε πόρτα στον διάλογο και μαθαίνει στο παιδί ότι η φωνή του δεν έχει σημασία. Δεν χρειάζεται να συμφωνείς πάντα μαζί του, χρειάζεται όμως να το ακούς. Όταν ένα παιδί νιώθει ότι οι σκέψεις και τα συναισθήματά του αντιμετωπίζονται με σεβασμό, αποκτά μεγαλύτερη αυτοπεποίθηση, μαθαίνει να εκφράζεται με επιχειρήματα και εξελίσσεται σε έναν ενήλικα που δεν φοβάται να υπερασπιστεί τον εαυτό του, χωρίς να υποτιμά τους άλλους.
Η γονεϊκότητα δεν απαιτεί τελειότητα, απαιτεί διάθεση να εξελίσσεσαι. Όλοι έχουμε πει λέξεις που αργότερα μετανιώσαμε και όλοι κουβαλάμε εκφράσεις που ακούσαμε στη δική μας παιδική ηλικία. Το σημαντικό είναι να αναγνωρίζεις πότε μια συνήθεια δεν βοηθά πια και να επιλέγεις έναν διαφορετικό τρόπο επικοινωνίας. Ένα παιδί δεν χρειάζεται έναν αλάνθαστο γονιό, χρειάζεται έναν άνθρωπο που μπορεί να ζητήσει συγγνώμη, να ακούσει, να εξηγήσει και να δείξει ότι τα συναισθήματα έχουν θέση μέσα στην οικογένεια. Οι λέξεις που χρησιμοποιείς σήμερα δεν καθορίζουν μόνο τη συμπεριφορά του παιδιού σου, διαμορφώνουν και τη φωνή που θα κουβαλά μέσα του για πολλά χρόνια, όταν θα χρειάζεται να πιστέψει στον εαυτό του.
Κεντρική εικόνα και εικόνα άρθρου: iStock
ΔΙΑΦΗΜΙΣΗ