Το παιδί σου επινοεί ιστορίες; Τι μπορεί να κρύβεται πίσω από όσα λέει

Το παιδί σου επιστρέφει από το σχολείο και σου ανακοινώνει ότι έσωσε έναν συμμαθητή του από βέβαιο τραυματισμό, ότι η δασκάλα τού ανέθεσε μια άκρως απόρρητη αποστολή ή ότι το βάζο έπεσε «εντελώς μόνο του». Πριν ανησυχήσεις ότι μεγαλώνεις έναν μικρό μυθομανή, θυμήσου πως τα παιδιά δεν επινοούν ιστορίες πάντοτε για τον ίδιο λόγο. Άλλοτε δοκιμάζουν τα όρια της φαντασίας τους, άλλοτε προσπαθούν να αποφύγουν μια συνέπεια και μερικές φορές περιγράφουν, με τον δικό τους συμβολικό τρόπο, κάτι που τα δυσκολεύει. Το σημαντικό δεν είναι να εντοπίσεις αμέσως το ψέμα, σαν ντετέκτιβ σε οικογενειακή σειρά, αλλά να καταλάβεις τι προσπαθεί να σου πει πίσω από αυτό.

Η φαντασία είναι ένας τρόπος να γνωρίσει τον κόσμο

Στις μικρότερες ηλικίες, τα σύνορα ανάμεσα στο πραγματικό και στο φανταστικό παραμένουν αρκετά ευέλικτα. Ένα παιδί μπορεί να πιστεύει ότι το παιχνίδι του στενοχωριέται, να διηγείται μια συνάντηση με έναν ανύπαρκτο φίλο ή να μεγαλώνει ένα αληθινό περιστατικό μέχρι να αποκτήσει δράκους και υπερδυνάμεις. Αυτό δεν σημαίνει ότι προσπαθεί να σε εξαπατήσει. Μέσα από τη φαντασία εξασκεί τη γλώσσα, οργανώνει τις εμπειρίες του και πειραματίζεται με συναισθήματα και ρόλους. Μπορείς να συμμετέχεις στο παιχνίδι του, ξεχωρίζοντας ήρεμα την επινόηση από την πραγματικότητα. Μια φράση όπως «Αυτή είναι υπέροχη ιστορία, αναρωτιέμαι τι συνέβη στ’ αλήθεια» κρατά ανοιχτή τη συζήτηση, χωρίς να του κόβει τα φτερά.

Πίσω από μια ιστορία μπορεί να κρύβεται μια ανάγκη

Όταν η επινόηση εμφανίζεται για να αποφύγει μια παρατήρηση, να κερδίσει θαυμασμό ή να καλύψει ένα λάθος, τότε το παιδί δεν χρειάζεται ανάκριση, χρειάζεται να νιώσει ότι μπορεί να πει την αλήθεια χωρίς να χάσει την αποδοχή σου. Αν φοβάται υπερβολικά την αντίδρασή σου, είναι πιθανότερο να καταφύγει σε μια βολική εκδοχή των γεγονότων. Κράτησε τη συνέπεια για την πράξη, αλλά μη μετατρέψεις τον χαρακτήρα του σε κατηγορούμενο. Πες «Αυτό που μου λες δεν ταιριάζει με όσα βλέπω, θέλω να το ξανασκεφτείς», αντί για «Είσαι ψεύτης». Έτσι μαθαίνει ότι ένα λάθος διορθώνεται, ενώ η ειλικρίνεια δεν είναι παγίδα που κλείνει μόλις την πλησιάσει.

Πότε χρειάζεται να κοιτάξεις πίσω από τις λέξεις

Χρειάζεται μεγαλύτερη προσοχή όταν οι ιστορίες επαναλαμβάνονται επίμονα, προκαλούν έντονο φόβο, περιλαμβάνουν θέματα που δεν φαίνεται να αντιστοιχούν στην ηλικία του ή συνοδεύονται από αλλαγές στη συμπεριφορά. Αν ξαφνικά αποφεύγει ένα πρόσωπο ή ένα μέρος, δυσκολεύεται στον ύπνο, απομονώνεται, γίνεται επιθετικό ή επιστρέφει σε συμπεριφορές που είχε ξεπεράσει, μην απορρίψεις όσα λέει ως «φαντασίες». Απόφυγε τις καθοδηγητικές ερωτήσεις και άφησέ το να μιλήσει με τις δικές του λέξεις. Μπορείς να πεις «Θέλω να μου πεις περισσότερα» ή «Πώς ένιωσες όταν έγινε αυτό;». Παρατήρησε το μοτίβο και, αν η ανησυχία επιμένει, συζήτησέ το με τον παιδίατρο ή έναν ειδικό παιδικής ψυχικής υγείας.

Το ζητούμενο δεν είναι να μεγαλώσεις ένα παιδί που δεν θα πει ποτέ κάτι ανακριβές, αυτό θα ήταν περίπου τόσο ρεαλιστικό όσο ένα παιδικό δωμάτιο που παραμένει τακτοποιημένο όλη την εβδομάδα. Στόχος είναι να δημιουργήσεις μια σχέση στην οποία η αλήθεια μπορεί να ειπωθεί, ακόμη κι όταν είναι άβολη. Άκουσε όχι μόνο τα γεγονότα, αλλά και το συναίσθημα που μεταφέρει η ιστορία. Δείξε ενδιαφέρον χωρίς πανικό, βάλε όρια χωρίς ταπείνωση και ξεχώρισε τη δημιουργική φαντασία από την προσπάθεια να κρυφτεί μια δυσκολία. Όταν το παιδί καταλαβαίνει ότι μπορεί να σου μιλήσει χωρίς να χάσει την αγάπη και την εμπιστοσύνη σου, οι επινοήσεις παύουν να είναι τείχος και γίνονται μια πόρτα προς όσα πραγματικά θέλει να σου πει.

Κεντρική εικόνα και εικόνα άρθρου: iStock