«Κουράστηκα να είμαι η δυνατή» – Τι κρύβεται πίσω από αυτή τη φράση σύμφωνα με την ειδικό;

«Δεν μπορώ άλλο, δεν αντέχω άλλο…». Μια φράση που μπορεί να ψιθυρίσει κάποια στιγμή μια γυναίκα. Μια φράση που έρχεται σε αντίθεση με την εξωτερική της εικόνα, καθώς όλα δείχνουν να λειτουργούν όπως και πριν. Οι υποχρεώσεις εκπληρώνονται, οι ρόλοι διατηρούνται, η καθημερινότητα συνεχίζεται. Μέσα της όμως, ο ψυχικός της κόσμος εμφανίζει μια σιωπηλή κόπωση που συχνά δεν εξωτερικεύεται. Και έτσι συνεχίζει να φροντίζει, να οργανώνει, να ανταποκρίνεται. Άλλωστε, ακόμη και αν τολμήσει να εκφράσει πώς αισθάνεται, συχνά ακούει: «Δεν έχεις ανάγκη εσύ, είσαι δυνατή».

Από μικρή ηλικία, πολλές γυναίκες μαθαίνουν να αντέχουν, να προσαρμόζονται, να μην επιβαρύνουν τους άλλους με τα συναισθήματά τους. Μαθαίνουν να φροντίζουν, να «τα καταφέρνουν», να είναι χρήσιμες και διαθέσιμες. Στις μέρες μας, η εικόνα της «δυνατής γυναίκας» έχει γίνει σχεδόν υποχρεωτική. Αναμένεται να είναι εκείνη που κρατά, που στηρίζει, που οργανώνει, που δεν λυγίζει – χωρίς πολλές φορές να της δίνεται το δικαίωμα επιλογής για το αν θέλει να το κάνει. Πίσω όμως από αυτή την “υπερδύναμη”, συχνά κρύβεται ένας ρόλος που διαμορφώθηκε από πολύ νωρίς και που, με το πέρασμα του χρόνου, μπορεί να προκαλέσει έντονη ψυχική κόπωση.

Έτσι, πολλές γυναίκες φτάνουν στην ενήλικη ζωή χωρίς να έχουν μάθει τι σημαίνει συναισθηματική ξεκούραση. Έχουν μάθει να λειτουργούν, να φροντίζουν τους άλλους, να ανταποκρίνονται σε ανάγκες και απαιτήσεις – ιδιαίτερα όταν υπάρχει οικογένεια. Ακόμη και όταν όλα φαίνεται να κυλούν ομαλά, μέσα τους μπορεί να υπάρχει ένα αδιόρατο σφίξιμο, μια αίσθηση ότι κάτι λείπει, μια κούραση που δεν εξηγείται εύκολα.

Στο θεραπευτικό δωμάτιο, αυτή η κόπωση εμφανίζεται συχνά. Μπορεί να μην εκφράζεται άμεσα ή, αν ομολογηθεί «κατά λάθος», να ακολουθείται από άμεση εκλογίκευση: «Δεν υπάρχει λόγος να νιώθω έτσι, όλα στη ζωή μου είναι καλά». Και όμως, η συναισθηματική εξάντληση βρίσκει τρόπους να κάνει την εμφάνισή της: μέσα από άγχος που δεν υποχωρεί, σωματικά συμπτώματα χωρίς σαφή αιτία, αϋπνίες, πονοκεφάλους, μια επίμονη αίσθηση κενού. Συχνά συνοδεύεται και από ενοχή. Γιατί να νιώθω έτσι, όταν όλα φαίνονται υπό έλεγχο;

Η συναισθηματική εξάντληση αποτελεί αποτέλεσμα μακροχρόνιας υπερπροσπάθειας χωρίς επαρκή ψυχική ανταμοιβή. Δεν αφορά μόνο την εργασία ή τη μητρότητα. Αφορά τον ευρύτερο τρόπο με τον οποίο πολλές γυναίκες έχουν μάθει να σχετίζονται: όταν θέτουν συνεχώς τις ανάγκες των άλλων πάνω από τις δικές τους, όταν προσπαθούν να διατηρούν τον έλεγχο για να νιώθουν ασφάλεια, όταν φοβούνται να εκφράσουν τις προσωπικές τους ανάγκες μήπως και πάψουν να είναι αρεστές ή αποδεκτές, όταν αισθάνονται υπεύθυνες για τη συναισθηματική ισορροπία των ανθρώπων γύρω τους.

Το να μην ζητά κανείς βοήθεια δεν σημαίνει απαραίτητα δύναμη. Μπορεί να σημαίνει ότι έχει μάθει να συνδέει την αξία του με το να τα καταφέρνει μόνος. Το κόστος όμως μπορεί να είναι μεγάλο. Όταν οι ανάγκες παραμένουν ανεκπλήρωτες, το σώμα αρχίζει να “μιλά”: μέσα από ένταση, κόπωση, άγχος ή διαταραχές στον ύπνο.

Η αληθινή δύναμη δεν βρίσκεται στο να μη λυγίζεις ποτέ. Βρίσκεται στο να μπορείς να πεις «κουράστηκα». Στο να επιτρέπεις στον εαυτό σου να βάζει όρια, να ζητά βοήθεια, να αναγνωρίζει ότι έχει ανάγκες – και ότι δεν είναι απαραίτητο να τα καταφέρνει πάντα μόνος. Δεν χάνεται η αξία ούτε η δύναμη όταν παραδέχεσαι την κόπωσή σου. Αντίθετα, η δύναμη ενισχύεται όταν επιτρέπεις στον εαυτό σου να είναι ανθρώπινος: να κουράζεται, να αμφιβάλλει, να χρειάζεται.

Το να μπορείς να πεις «όχι, δεν μπορώ τώρα» χωρίς ενοχές, να αφουγκραστείς τον εσωτερικό σου κόσμο και να αναρωτηθείς «πώς είμαι πραγματικά σήμερα;», αποτελεί πράξη αυτοφροντίδας και αυτοσεβασμού. Η ξεκούραση της ψυχής δεν είναι πολυτέλεια. Είναι αναγκαία προϋπόθεση για ισορροπία και ευεξία. Γιατί τελικά, η πραγματική δύναμη δεν βρίσκεται στο να αντέχεις τα πάντα — αλλά στο να αναγνωρίζεις πότε χρειάζεσαι να σταματήσεις.

Κείμενο: Μαρίνα Μόσχα