Relationship OCD: Η ανάγκη για βεβαιότητα που διαλύει την αγάπη

Το να γνωρίζεις κάποιον που σου αρέσει είναι σαν να μπαίνεις σε δωμάτιο με ωραίο φωτισμό, μέχρι να σου πέσει το ρεύμα και να αρχίσεις να ψάχνεις τον διακόπτη πανικόβλητος. Η αβεβαιότητα είναι μέρος της αγάπης, απλώς δεν έχει ωραίο PR. Αν όμως το μυαλό σου δεν αντέχει ούτε μισό ερωτηματικό, τότε μπορεί να μη μιλάμε για «ανασφάλεια που περνάει», αλλά για κάτι πιο συγκεκριμένο, το Relationship OCD, το λεγόμενο R-OCD. Εκεί που άλλοι σκέφτονται, με αγαπάει άραγε, εσύ το κάνεις τριήμερο συνέδριο με πρακτικά, επαναλήψεις, επιτροπές και υποεπιτροπές. Και επειδή δεν μπορείς να μπεις στο κεφάλι του άλλου, προσπαθείς να χτίσεις βεβαιότητα με ερωτήσεις, εξηγήσεις, αναλύσεις, εξομολογήσεις. Μόνο που αυτή η «βεβαιότητα» έχει μια λεπτομέρεια, δεν κρατάει.

Όταν η αγάπη γίνεται τεστ βεβαιότητας

Το R-OCD θεωρείται υποτύπος της ιδεοψυχαναγκαστικής διαταραχής, με επίκεντρο τη σχέση ή τον σύντροφο. Η ουσία δεν είναι ότι έχεις σκέψεις, όλοι έχουμε. Η διαφορά είναι ότι οι σκέψεις κολλάνε και σε σπρώχνουν να κάνεις κάτι για να φύγει το άγχος. Μπορεί να σε πιάνει η εμμονή με τη σχέση, είναι η σωστή σχέση, είναι αυτός ο άνθρωπος για μένα, μήπως κοροϊδεύω τον εαυτό μου. Ή να κολλάς στον σύντροφο, σε χαρακτηριστικά, σε μικρές ατέλειες που ξαφνικά μοιάζουν γιγάντιες, σε ένα βλέμμα, σε ένα μήνυμα που άργησε, σε μια παλιά ιστορία που δεν σε αφορά, αλλά το μυαλό σου την κάνει θρίλερ. Αυτό που ζητάς δεν είναι απλώς απάντηση, είναι η αίσθηση του «σωστού», το να νιώσεις επιτέλους ήρεμος. Και το παράδοξο είναι ότι όσο πιο πολύ κυνηγάς την ηρεμία, τόσο πιο πολύ απομακρύνεται.

Τα σημάδια που σε προδίδουν, όχι ο χαρακτήρας σου

Στο R-OCD δεν σε «τρώει» η αγάπη, σε τρώει ο κύκλος. Πρώτα έρχεται η εμμονική σκέψη, μετά το άγχος, μετά ο καταναγκασμός. Ο καταναγκασμός δεν είναι πάντα ορατός, μπορεί να είναι μέσα σου, ατελείωτο replay σκηνών, ξανά και ξανά, τι είπε, πώς το είπε, τι εννοούσε, τι θα έπρεπε να είχα πει. Αυτό λέγεται νοητική καταναγκαστικότητα, παγιδευμένη σκέψη, και είναι ύπουλη γιατί μοιάζει με «σκέφτομαι πολύ», ενώ στην πραγματικότητα είναι παγίδα. Άλλο σημάδι είναι το κυνήγι καθησυχασμού, ρωτάς τον άλλον, με αγαπάς, είσαι σίγουρος, μήπως σε κουράζω, να χωρίσουμε, μήπως κοιτάς αλλού. Και υπάρχει και η εξομολόγηση σαν ανάγκη, να πεις αμέσως ότι βρήκες κάποιον ελκυστικό, να μη μείνει τίποτα «κρυφό», όχι από ειλικρίνεια, αλλά για να πέσει το άγχος. Δεν είσαι δραματικός, είσαι σε συναγερμό.

Πότε είναι R-OCD και πότε είναι απλώς ανθρώπινη αμφιβολία

Η αμφιβολία είναι φυσιολογική όταν σε βοηθά να καταλάβεις τι θέλεις. Το R-OCD είναι όταν η αμφιβολία σε καταπίνει και σου κλέβει χρόνο, ύπνο, συγκέντρωση, διάθεση. Ένας πρακτικός δείκτης είναι ο χρόνος, πόσες ώρες της μέρας «τρώγονται» σε σκέψεις, έλεγχο, συζητήσεις, ψάξιμο απαντήσεων. Άλλος δείκτης είναι η ένταση, πόσο σωματικά σε πιάνει, σφίξιμο, ταχυκαρδία, αίσθηση ότι κάτι δεν πάει καλά τώρα. Και το πιο βασικό, λειτουργικότητα, μπορείς να είσαι με τον άνθρωπό σου και να τον χαρείς, ή κάθε συνάντηση γίνεται ανάκριση, τεστ, ανάλυση, επιβεβαίωση. Αυτό το μοτίβο κουράζει και τους δύο, γεννά παρεξηγήσεις, κάνει τον άλλον να νιώθει ότι ποτέ δεν αρκεί, και εσένα σε κάνει να ντρέπεσαι, να λες ότι είμαι αδύναμος, ενώ στην πραγματικότητα παλεύεις με μια διαταραχή που λατρεύει την αβεβαιότητα, επειδή σε φοβίζει.

Δεν υπάρχει μαγικό κουμπί, αλλά υπάρχει δρόμος, και είναι πιο αξιοπρεπής από το να σερβίρεις την καρδιά σου σε ένα Google search. Η θεραπεία που έχει δείξει ότι βοηθάει περισσότερο είναι η έκθεση με πρόληψη αντίδρασης, το ERP, μια μορφή θεραπείας έκθεσης όπου μαθαίνεις να αντέχεις το άγχος χωρίς να τρέχεις να το «φτιάξεις» με ερωτήσεις, εξομολογήσεις ή νοητικά σενάρια. Στην πράξη, εκπαιδεύεις τον εγκέφαλο να καταλαβαίνει ότι η αβεβαιότητα δεν είναι κίνδυνος, είναι απλώς συναίσθημα που ανεβαίνει και πέφτει. Μπορεί να δουλεύεται και με τη συμμετοχή του συντρόφου, όχι για να σε καθησυχάζει, αλλά για να μην τροφοδοτείται ο κύκλος. Αν αναγνωρίζεις τον εαυτό σου σε αυτό, δεν σημαίνει ότι η σχέση σου είναι λάθος, μπορεί να σημαίνει ότι ο τρόπος που ζητάς σιγουριά σε τραυματίζει. Και αυτό, όσο κι αν μοιάζει βουνό, αντιμετωπίζεται, με σωστή καθοδήγηση και με λίγη, επίμονη, ανθρώπινη τρυφερότητα προς τον εαυτό σου.

Κεντρική εικόνα και εικόνα άρθρου: iStock