Άννα Βίσση – Νίκος Καρβέλας: Όταν η μούσα αποφασίζει να πάρει τη ζωή της στα χέρια της

«Δεν ανέχομαι πλέον να εκβιάζομαι συναισθηματικά και να χειραγωγούμαι».

Μια φράση της Άννας Βίσση από τη δημόσια ανακοίνωσή της για τη σύγκρουση με τον Νίκο Καρβέλα. Μια φράση που, κατά τη δική μου ανάγνωση, κουβαλάει πολύ περισσότερα από μια οικονομική διαφωνία για μια συναυλία.

Στέκομαι ιδιαίτερα σε μία λέξη: «πλέον».

Γιατί αυτή η λέξη μοιάζει να συμπυκνώνει μια ολόκληρη διαδρομή. Μια προσωπική και επαγγελματική σχέση δεκαετιών. Έναν μεγάλο έρωτα, έναν γάμο, ένα παιδί, εκατοντάδες τραγούδια, τεράστιες επιτυχίες, αλλά και μια καλλιτεχνική εξάρτηση που ίσως κάποια στιγμή έγινε πολύ δύσκολο να διαχωριστεί από την προσωπική σχέση.

Δεν γνωρίζω τι συνέβαινε πίσω από τις κλειστές πόρτες. Δεν ήμουν παρούσα στις ιδιωτικές τους συζητήσεις. Δεν μπορώ να γνωρίζω αν η Άννα φοβόταν τον Νίκο Καρβέλα ή αν ένιωθε ότι δεν μπορούσε να προχωρήσει καλλιτεχνικά χωρίς εκείνον.

Γνωρίζω, όμως, τι έχει δείξει ο Νίκος Καρβέλας δημόσια για τον τρόπο με τον οποίο αντιμετωπίζει τη διαφωνία.

Θυμάμαι τη συνέντευξή του στη Νίκη Λυμπεράκη, στο MEGA, τον Απρίλιο του 2024. Μια συνέντευξη που εξελίχθηκε σε μια εξαιρετικά δυσάρεστη, κατά τη γνώμη μου, τηλεοπτική αντιπαράθεση. Ο συνθέτης δεν περιορίστηκε να υπερασπιστεί τις απόψεις του. Αμφισβήτησε τον τρόπο με τον οποίο η δημοσιογράφος ασκούσε τη δουλειά της, επέκρινε τις ερωτήσεις της και επιχείρησε επανειλημμένα να επιβάλει τους δικούς του όρους στη συζήτηση.

Είδα έναν άνθρωπο με τεράστια αυτοπεποίθηση, αλλά και με μια συμπεριφορά που προσωπικά εξέλαβα ως εγωκεντρική, αυταρχική και υποτιμητική απέναντι στον συνομιλητή του. Την ίδια συμπεριφορά είχε, κατά τη γνώμη μου, σε όλες τις μέχρι τώρα δημόσιες παρουσίες του

Η ελευθερία της έκφρασης είναι αναφαίρετο δικαίωμα. Δεν σημαίνει, όμως, ότι όποιος εκφράζει μια άποψη δικαιούται να απαιτεί από τους άλλους σιωπή και απόλυτη αποδοχή.

Και αναρωτιέμαι: πόσο εύκολο είναι να διαφωνείς δημιουργικά με έναν άνθρωπο που εμφανίζεται τόσο απόλυτος στις δημόσιες τοποθετήσεις του;

Αυτό δεν αποδεικνύει πώς συμπεριφερόταν στην Άννα Βίσση. Μου δημιουργεί, όμως, ερωτήματα όταν διαβάζω τη δική της αναφορά στη συναισθηματική χειραγώγηση.

Η Άννα Βίσση, πιστεύω, έκανε ένα μεγάλο καλλιτεχνικό λάθος στην καριέρα της.

Συνέδεσε σχεδόν αποκλειστικά το μεγαλύτερο μέρος της δισκογραφικής της ταυτότητας με έναν δημιουργό. Τον Νίκο Καρβέλα.

Και το λέω αναγνωρίζοντας το καλλιτεχνικό του ταλέντο. Ο Καρβέλας έγραψε τραγούδια που έγιναν επιτυχίες. Υπήρξε καθοριστικός στη διαμόρφωση της καλλιτεχνικής προσωπικότητας της Βίσση.

Αλλά μια μεγάλη ερμηνεύτρια δεν μπορεί να ταυτίζεται για πάντα με έναν και μόνο συνθέτη.

Ο Γιώργος Θεοφάνους, ένας από τους σημαντικότερους δημιουργούς της σύγχρονης ελληνικής δισκογραφίας, έχει μιλήσει δημόσια για τη συνεργασία με την Άννα που δεν έγινε ποτέ. Έχει περιγράψει ακόμη και τη σύγκρουσή του με τον Νίκο Καρβέλα.

Πόσα σπουδαία τραγούδια μπορεί να στερήθηκε η Άννα από αυτή την αποκλειστικότητα; Πόσες διαφορετικές μουσικές διαδρομές θα μπορούσε να είχε ακολουθήσει;

Και γιατί δεν τις ακολούθησε;

Ήταν μόνο η αγάπη και ο θαυμασμός της για τον δημιουργό που καθόρισε τη ζωή της; Ή μήπως υπήρχε και ο φόβος ότι μια καλλιτεχνική αυτονόμηση θα διατάρασσε μια τόσο ισχυρή σχέση; Μήπως υπόβοσκε ο εκβιασμός της σημερινής νομικής κίνησης. Το «αν θέλω σε τελειώνω; »

Δεν έχω την απάντηση. Αλλά μετά τη σημερινή δημόσια σύγκρουση θεωρώ ότι το ερώτημα αποκτά άλλη βαρύτητα.

Γιατί υπάρχει και κάτι που συχνά ξεχνάμε όταν μιλάμε για αυτή τη μυθική συνεργασία.

Ο Νίκος Καρβέλας δημιούργησε σημαντικά τραγούδια. Η Άννα Βίσση τα έκανε τεράστια γεγονότα.

Αναρωτιέμαι αν οι ίδιες συνθέσεις θα είχαν την ίδια πορεία χωρίς αυτή τη μοναδική φωνή, την εκρηκτική σκηνική παρουσία, την προσωπικότητα και την αδιαμφισβήτητη σχέση της Άννας με το κοινό.

Η επιτυχία τους υπήρξε κοινό δημιούργημα. Κανείς δεν μπορεί να αφαιρέσει τη συμβολή του άλλου.

Και κανείς δεν μπορεί να θεωρεί ότι η επιτυχία που έχτισαν μαζί τού δίνει δικαίωμα να καθορίζει επ’ αόριστον το μέλλον του άλλου.

Ο Νίκος Καρβέλας συνέχισε μετά τον χωρισμό τους την προσωπική του ζωή. Έκανε νέες σχέσεις, απέκτησε παιδιά, δημιούργησε τη δική του οικογενειακή πραγματικότητα.

Η Άννα ακολούθησε μια διαφορετική πορεία. Με την κόρη της Σοφία, που ζει στην Αμερική, με τη μουσική της, με τη σκηνή που έγινε το δεύτερο σπίτι της.

Και κατάφερε κάτι που ελάχιστοι καλλιτέχνες πετυχαίνουν.

Να δημιουργήσει μια δεύτερη καριέρα, ίσως ακόμη πιο εντυπωσιακή από την πρώτη.

Σε μια ηλικία κατά την οποία πολλοί καλλιτέχνες ζουν με τις αναμνήσεις της δόξας τους, η Άννα Βίσση γεμίζει ξανά τεράστιους χώρους, συγκινεί διαφορετικές γενιές, αποκτά νέο κοινό και μετατρέπει κάθε εμφάνισή της σε γεγονός.

Δεν επαναπαύτηκε στο παρελθόν της. Δεν έμεινε εγκλωβισμένη στη νοσταλγία.

Και τα τελευταία χρόνια τη βλέπουμε να χαίρεται τη ζωή, να ταξιδεύει, να διασκεδάζει, να περιβάλλεται από ανθρώπους που τη στηρίζουν. Ανάμεσά τους η Δήμητρα και ο Γιάννης Κούστας. Αλήθεια είναι κακό που ζει ξανά;

Η συνεργασία με τη Δήμητρα Κούστα και τα νέα επαγγελματικά της σχέδια σηματοδοτούν ένα καινούργιο κεφάλαιο. Μια Άννα που δεν περιορίζεται στο να ερμηνεύει τραγούδια, αλλά συμμετέχει ενεργά στη διαμόρφωση της επόμενης ημέρας της καριέρας της.

Το ΟΑΚΑ ήταν η κορύφωση αυτής της πορείας. Περίπου 95.000 άνθρωποι βρέθηκαν εκεί για να τη χειροκροτήσουν.

Και αναρωτιέμαι: τι μπορεί να σημαίνει για την ψυχολογία ενός καλλιτέχνη να καλείται να αντιμετωπίσει μια τόσο μεγάλη προσωπική σύγκρουση ελάχιστες ώρες πριν από μια τέτοια βραδιά;

Η Άννα καταγγέλλει ότι τρία εικοσιτετράωρα πριν από τη συναυλία ο Νίκος Καρβέλας απαίτησε 1,5 εκατομμύριο ευρώ και απείλησε ότι θα επιχειρούσε να εμποδίσει τη διεξαγωγή της.

Ο Καρβέλας αρνείται κατηγορηματικά ότι ζήτησε αυτό το ποσό. Υποστηρίζει ότι διεκδίκησε την ίδια αμοιβή με εκείνη που είχε συμφωνηθεί σε προηγούμενες συναυλίες τους.

Δεν γνωρίζω ποια από τις δύο εκδοχές θα αποδειχθεί ακριβής. Πληροφορήθηκα σκηνικά με χυδαίες ύβρις εναντίον της Άννας και της Δήμητρας Κούστα. Αν αληθεύουν, τότε δικαίως η Άννα περιγράφει μια αφόρητη ψυχολογική πίεση πριν από το σημαντικότερο εγχείρημα της καριέρας της.

Και εδώ βρίσκεται για μένα η ανθρώπινη διάσταση της ιστορίας.

Όταν έχεις μοιραστεί με κάποιον σχεδόν ολόκληρη τη ζωή σου, όταν έχεις δημιουργήσει μαζί του τόσα πολλά, δεν θα περίμενες από εκείνον να είναι ο πρώτος που θα σε στηρίξει σε μια τόσο μεγάλη στιγμή;

Αντί γι’ αυτό, βρέθηκαν να αντιπαρατίθενται για χρήματα, συμφωνίες, θέσεις επισήμων και δικαιώματα.

Η Άννα υποστηρίζει ότι είχε βοηθήσει οικονομικά τον πρώην σύζυγό της και ότι το ποσό που είχε λάβει ξεπερνούσε τις 500.000 ευρώ. Ο Καρβέλας αμφισβητεί αυτή την οικονομική συναλλαγή, αρνείται ότι έλαβε χρήματα από τον Γιάννη Κούστα και αναγνωρίζει ότι υπήρχε κατά καιρούς αμοιβαία οικονομική στήριξη ανάμεσα στον ίδιο και την Άννα.

Ας δεχτούμε ότι υπάρχει μια πραγματική οικονομική διαφωνία. Οι δημιουργοί έχουν δικαιώματα και πρέπει να αμείβονται για τη δουλειά τους.

Αλλά υπάρχει μια ουσιώδης διαφορά ανάμεσα στη διεκδίκηση μιας αμοιβής και στη χρήση μιας κοινής καλλιτεχνικής ιστορίας ως μέσου πίεσης. Το αν συνέβη το δεύτερο θα πρέπει να αποδειχθεί.

Με προβλημάτισε επίσης η δημόσια στάση του Νίκου Καρβέλα απέναντι στο θέαμα που παρουσίασε η Άννα. Από τις ανακοινώσεις του προκύπτει ότι δεν συμμεριζόταν το καλλιτεχνικό όραμα της παραγωγής και δεν αισθανόταν περήφανος για το τελικό αποτέλεσμα. Αναρωτιέμαι, όμως, τι ακριβώς αποδοκιμάζει;

Η Άννα Βίσση δεν έγινε γνωστή για λιτές, χαμηλών τόνων εμφανίσεις. Η υπερβολή, η θεατρικότητα, οι εντυπωσιακές παραγωγές και η σκηνική λάμψη αποτελούν διαχρονικά στοιχεία της ταυτότητάς της.

Αυτή τη φορά η παραγωγή είχε μεγαλύτερη κλίμακα. Και υπήρχαν άνθρωποι διατεθειμένοι να επενδύσουν σε αυτή.

Γιατί θα έπρεπε και αυτό να αποτελεί πρόβλημα; Η μούσα δεν ήταν πλέον υπό τον εξουσιαστικό έλεγχο του δημιουργού…

Ο Καρβέλας επικαλείται ακόμη την ελευθερία της γνώμης του, την οποία δηλώνει ότι δεν είναι διατεθειμένος να ανταλλάξει με χρήματα.

Συμφωνώ απολύτως ότι κανένας δημιουργός δεν οφείλει να εξαγοράζει τη σιωπή του. Η ελευθερία της γνώμης, όμως, δεν απαλλάσσει κανέναν από την ευθύνη για τον τρόπο με τον οποίο τη χρησιμοποιεί. Και δεν σημαίνει ότι οι άλλοι είναι υποχρεωμένοι να αποδέχονται κάθε συμπεριφορά ή κάθε απαίτηση.

Με την ίδια λογική, δεν μπορώ να παραβλέψω όσα αναφέρει η Άννα για την αλλαγή των θέσεων του Καρβέλα και των προσκεκλημένων του στη συναυλία.

Ο ίδιος τη χαρακτηρίζει προσβλητική. Εκείνη την παρουσιάζει ως συνέπεια της συμπεριφοράς που, όπως καταγγέλλει, είχε προηγηθεί. Αλήθεια αν κάποιος έχει εξυβρίσει με χυδαιότητα τη γυναίκα σου, ανέχεσαι να κάτσει δίπλα σου;

Αν πράγματι είχαν προηγηθεί οι απειλές που περιγράφει η Άννα, θα ήταν τόσο παράλογο να μη θέλει η παραγωγή τον άνθρωπο που τις διατύπωσε δίπλα στους στενότερους συνεργάτες και φίλους της;

Και υπάρχει ένα ακόμη σημείο που με προβληματίζει.

Η επίκληση του απλού κόσμου και των οικονομικών δυσκολιών του, μέσα σε μια διαμάχη για αμοιβές εκατοντάδων χιλιάδων ευρώ.

Ασφαλώς τα ακριβά εισιτήρια είναι ένα θέμα που αξίζει δημόσια συζήτηση. Όπως και η δυνατότητα πρόσβασης όλων των κοινωνικών ομάδων στον πολιτισμό.

Αλλά δεν μπορώ να αντιμετωπίσω αποκομμένη από το πλαίσιο μια τέτοια κριτική, όταν η ίδια η αντιπαράθεση αφορά τόσο μεγάλα οικονομικά συμφέροντα.

Η Άννα Βίσση υπήρξε πάντα μια ακριβή καλλιτεχνική παραγωγή. Αυτό το γνώριζαν όλοι. Και πρώτος ο Νίκος Καρβέλας, που υπήρξε ο βασικός δημιουργός των τραγουδιών πάνω στα οποία στηρίχθηκαν οι εμφανίσεις της.

Δεν θεωρώ δίκαιο να παρουσιάζεται σήμερα η καλλιτεχνική της φιλοδοξία ως απόδειξη απομάκρυνσης από τον κόσμο.

Γιατί αυτός ο κόσμος ήταν εκεί. Δεκάδες χιλιάδες άνθρωποι τραγουδούσαν μαζί της.

Και τελικά φτάνουμε στο πιο οδυνηρό σημείο.

Ο Νίκος Καρβέλας, μέσω της δικηγόρου του, ανακοίνωσε ότι ανακαλεί από τον οργανισμό συλλογικής διαχείρισης την εξουσία αδειοδότησης των ζωντανών εκτελέσεων των έργων του, επιδιώκοντας να αποφασίζει ο ίδιος σε ποιον και υπό ποιες προϋποθέσεις θα επιτρέπει την ερμηνεία τους.

Η νομική διαφορά μπορεί να χρειαστεί να λυθεί στα δικαστήρια.

Αλλά η εικόνα και μόνο δύο ανθρώπων που δημιούργησαν μαζί ένα τεράστιο μουσικό κεφάλαιο και σήμερα συγκρούονται για το δικαίωμα να ακούγονται αυτά τα τραγούδια είναι βαθιά θλιβερή.

Γιατί τα τραγούδια του Καρβέλα έχουν τη φωνή της Βίσση. Και η φωνή της Βίσση έχει μέσα της τα τραγούδια του Καρβέλα.

Δεν μπορεί κανείς να διαγράψει τον άλλον από αυτή την ιστορία.

Ούτε, όμως, μπορεί αυτή η ιστορία να γίνει ισόβια υποχρέωση.

Δεν ξέρω πώς θα τελειώσει αυτή η σύγκρουση. Δεν ξέρω αν οι δύο άνθρωποι που κάποτε αγαπήθηκαν τόσο πολύ θα μπορέσουν να ξαναμιλήσουν.

Ξέρω ότι η Άννα Βίσση, στα μάτια μου, έχει ήδη κερδίσει κάτι πολύ σημαντικότερο από μια ακόμη επαγγελματική επιτυχία.

Έχει αποδείξει ότι μπορεί να συνεχίσει να υπάρχει καλλιτεχνικά, να εξελίσσεται και να μεγαλουργεί με τους δικούς της όρους.

Και ίσως αυτό να είναι το ουσιαστικό νόημα εκείνης της μικρής λέξης που χρησιμοποίησε στην ανακοίνωσή της.

«Πλέον».

Μια λέξη που μπορεί να σηματοδοτεί το τέλος μιας ολόκληρης εποχής.

Και την αρχή μιας άλλης, στην οποία η μούσα δεν περιμένει πια από κανέναν να της γράψει το επόμενο κεφάλαιο της ζωής της.

Το γράφει μόνη της.

Τατιάνα