Από τον Όμηρο στην Τεχνητή Νοημοσύνη: Τι μπορεί να μας διδάξει η αφήγηση για το μέλλον της Ελλάδας και της Ευρώπης

Κάθε χρόνο, τα Βραβεία Βιβλίου Public φιλοξενούν μια συζήτηση που ξεχωρίζει. Τα Olympia Dialogues έχουν πλέον καθιερωθεί ως ο θεσμός όπου ο CEO της Olympia Group, Ανδρέας Αθανασόπουλος, συνομιλεί με μια εμβληματική προσωπικότητα από τον χώρο της οικονομίας, της επιστήμης ή των γραμμάτων, σε μια κουβέντα που ξεπερνά την επικαιρότητα και αναζητά βαθύτερες απαντήσεις για το παρόν και το μέλλον.

Ο θεσμός έκανε πρεμιέρα τον Ιούνιο του 2025 με τον Dr. Josef Ackermann, τον εμβληματικό πρώην CEO της Deutsche Bank και τον Οκτώβριο της ίδιας χρονιάς ο Dr. Sadek Wahba, Πρόεδρος και Managing Partner της I Squared Capital συμμετείχε σε συζήτηση με θέμα «Infrastructure: Learning from the Past, Building for the Future», μια ανάλυση για το μέλλον των υποδομών, της ενέργειας και των επενδύσεων.

Φέτος στα Βραβεία Βιβλίου Public 2026, η σκυτάλη πέρασε στον κόσμο των ιδεών και της λογοτεχνίας. Απέναντι στον Ανδρέα Αθανασόπουλο κάθισε ένας από τους σημαντικότερους μελετητές της νεότερης Ελλάδας διεθνώς, ο Sir Roderick Beaton, σε μια συζήτηση με τίτλο που τα έλεγε όλα: «Από τον Όμηρο στην Τεχνητή Νοημοσύνη: Το ταξίδι της αφήγησης».

Οι δύο συνομιλητές ξεκίνησαν από τα ομηρικά έπη και έφτασαν μέχρι τους αλγορίθμους της σύγχρονης εποχής. Και κάπου στη διαδρομή έθεσαν ένα ερώτημα που αφορά όλους μας.

Ποια θα είναι η λέξη που θα περιγράψει την επόμενη Ελλάδα;

Ο Ανδρέας Αθανασόπουλος διατύπωσε το ερώτημα με έναν ιδιαίτερα γοητευτικό τρόπο. Υπενθύμισε ότι ο 20ός αιώνας της Ελλάδας σφραγίστηκε από ηγέτες που ο καθένας συνδέθηκε με μια «λέξη-κλειδί» για την πορεία της χώρας: τη «Μεγάλη Ιδέα» του Ελευθερίου Βενιζέλου, την «Ευρώπη» του Κωνσταντίνου Καραμανλή, τη «Λαοκρατία» του Γεωργίου Παπανδρέου και την «Αλλαγή» του Ανδρέα Παπανδρέου.

Στη συνέχεια απηύθυνε στον Beaton ένα πολύ πιο δύσκολο ερώτημα: ποια θα μπορούσε να είναι η λέξη ή η μεγάλη ιδέα που θα περιγράψει το επόμενο ιστορικό κεφάλαιο της Ελλάδας σε μια εποχή γεωπολιτικών ανακατατάξεων, τεχνητής νοημοσύνης, δημογραφικών προκλήσεων και κλιματικής κρίσης;

Η απάντηση του Βρετανού ακαδημαϊκού ήρθε απρόσμενα σύντομα:

«Η ανανέωση της Ευρώπης».

Η Ευρώπη πρέπει να επανεφεύρει τον εαυτό της

Η σκέψη του Sir Roderick Beaton δεν περιορίστηκε στην Ελλάδα. Αφορούσε ολόκληρη την ευρωπαϊκή ήπειρο.

«Η Ευρώπη απειλείται από την Ανατολή, αλλά σήμερα μπορεί να απειλείται και από τη Δύση», παρατήρησε. «Σε αυτό το περιβάλλον χρειάζεται να αναρωτηθούμε ξανά τι είναι η Ευρώπη. Να την επανεφεύρουμε, όχι μόνο σε επίπεδο θεσμών αλλά και ως κοινότητα ανθρώπων που μοιράζονται κοινές αξίες και ιστορικές αναφορές».

Σε αυτό το σημείο, ο Beaton απέδωσε στην Ελλάδα έναν ιδιαίτερα σημαντικό ρόλο. Όπως τόνισε, ο ελληνικός πολιτισμός αποτελεί θεμέλιο λίθο του ευρωπαϊκού οικοδομήματος, με αξίες όπως η ισονομία και το κράτος δικαίου να έχουν τις ρίζες τους στην αρχαία Ελλάδα και να εξακολουθούν να επηρεάζουν τη σύγχρονη ευρωπαϊκή ταυτότητα.

Ένας έρωτας ζωής που ξεκίνησε στα 14 του χρόνια

Η σχέση του Beaton με την Ελλάδα δεν είναι απλώς ακαδημαϊκή. Είναι μια προσωπική ιστορία που ξεκίνησε στην εφηβεία του.

Ένα ταξίδι στην Ελλάδα, σε ηλικία μόλις 14 ετών, συνέπεσε με τα πρώτα του μαθήματα Αρχαίων Ελληνικών και, όπως παραδέχθηκε, καθόρισε τη μετέπειτα πορεία της ζωής του.

«Με σαγήνευε η ιδέα ότι η ίδια γλώσσα που άκουγα να μιλιέται στους δρόμους της Αθήνας υπήρχε και στους στίχους του Ομήρου», θυμήθηκε. «Από αυτή τη μαγεία προέκυψαν όλα τα μετέπειτα».

Και πράγματι, ο Sir Roderick Beaton, επί σειρά ετών καθηγητής στο King’s College London και συγγραφέας σημαντικών έργων, όπως το Greece: Biography of a Modern Nation, αφιέρωσε την ακαδημαϊκή του πορεία στη μελέτη της νεότερης Ελλάδας, συμβάλλοντας καθοριστικά στην κατανόηση της ελληνικής ιστορίας από το διεθνές κοινό.

Ο Πλάτων, η γραφή και οι φόβοι για την Τεχνητή Νοημοσύνη

Η συζήτηση δεν θα μπορούσε να μην αγγίξει το μεγάλο θέμα της εποχής μας: την Τεχνητή Νοημοσύνη.

Ο Ανδρέας Αθανασόπουλος έθεσε ένα ερώτημα που πηγαίνει στην καρδιά του δημόσιου διαλόγου γύρω από την τεχνολογία: κάθε φορά που μια νέα τεχνολογία αλλάζει τον τρόπο που σκεφτόμαστε, μαθαίνουμε ή θυμόμαστε, γεννιούνται φόβοι. Τι μας διδάσκει η ιστορία για τη στάση που πρέπει να κρατήσουμε απέναντι στην ΤΝ;

Η απάντηση του Beaton ταξίδεψε αιώνες πίσω.

«Ο Πλάτων φοβόταν ότι η γραφή θα αποδυνάμωνε τη μνήμη των ανθρώπων», σημείωσε. «Σήμερα εκφράζουμε παρόμοιους φόβους για την Τεχνητή Νοημοσύνη. Όμως ούτε η γραφή τότε ούτε η ΤΝ σήμερα είναι από μόνες τους καλές ή κακές. Το αποτέλεσμα εξαρτάται από τον τρόπο που τις χρησιμοποιούμε».

Όπως επισήμανε, η ανθρωπότητα έχει αποδείξει επανειλημμένα ότι μπορεί να προσαρμόζεται στις μεγάλες τεχνολογικές αλλαγές χωρίς να χάνει τα ουσιώδη στοιχεία της ανθρώπινης εμπειρίας.

Γιατί ένα βιβλίο μπορεί να γίνει φίλος σου

Ήταν ίσως η πιο συγκινητική στιγμή της βραδιάς.

Αναγνωρίζοντας τα πλεονεκτήματα των smartphones και των νέων τεχνολογιών στην επικοινωνία και την πρόσβαση στη γνώση, ο Beaton στάθηκε σε κάτι που, κατά τη γνώμη του, καμία οθόνη δεν μπορεί να αναπαράγει.

«Το βιβλίο είναι και φυσικό αντικείμενο: έχει υπόσταση, οσμή, αφή. Απαιτεί χρόνο και προσοχή. Όσα βλέπουμε στις οθόνες περνούν συχνά σαν φλας μπροστά από τα μάτια μας. Το βιβλίο, αντίθετα, μας καλεί να σταθούμε, να σκεφτούμε και να αφομοιώσουμε.

Μπορεί να γίνει φίλος μας,  σε αντίθεση με ένα smartphone, που δεν μπορεί να γίνει φίλος με τον ίδιο τρόπο. Το βιβλίο περνά μέσα από την ψυχή εκείνου που το έγραψε και μέσα από την ψυχή εκείνου που το διαβάζει. Αυτή η συνάντηση δεν μπορεί να αναπαραχθεί από καμία τεχνολογία».

«Δεν μπορείς να χτίσεις βιώσιμες επιχειρήσεις σε κοινωνίες που φτωχαίνουν πολιτιστικά»

Από την πλευρά του, ο Ανδρέας Αθανασόπουλος εξήγησε γιατί ένας επιχειρηματικός όμιλος επιλέγει να επενδύει σε διαλόγους γύρω από το βιβλίο, την ανάγνωση και τον πολιτισμό.

Όπως ανέφερε, η αποστολή της Olympia Group, όπως την οραματίστηκε ο ιδρυτής της Πάνος Γερμανός, είναι να δημιουργεί θετική επίδραση όχι μόνο στις οικονομίες αλλά και στις κοινωνίες όπου δραστηριοποιείται.

«Πιστεύουμε ότι δεν μπορείς να χτίσεις βιώσιμες επιχειρήσεις σε κοινωνίες που φτωχαίνουν πολιτιστικά», τόνισε.

«Δεν μπορείς να βρεις τους ηγέτες του αύριο, αν η σημερινή νεολαία μεγαλώνει χωρίς τη συνήθεια της βαθιάς σκέψης, της κριτικής ματιάς και της συνθετικής ικανότητας. Αυτά δεν τα μαθαίνεις από τα social media. Τα μαθαίνεις από τα βιβλία, από την ιστορία, από τους διαλόγους, είτε με τους πρωταγωνιστές είτε με άλλους αναγνώστες. Και αυτή η πεποίθηση είναι που γέννησε τα Olympia Dialogues».

Από τον Όμηρο στο μέλλον

Σε μια εποχή ταχύτητας, αλγορίθμων και τεχνητής νοημοσύνης, η συζήτηση ανάμεσα στον Ανδρέα Αθανασόπουλο και τον Sir Roderick Beaton κατέληξε εκεί ακριβώς απ’ όπου ξεκίνησε: στη δύναμη της αφήγησης, του βιβλίου και της κριτικής σκέψης.

Και αν η λέξη που αναζητούσε η βραδιά ήταν η «ανανέωση», ίσως το πιο ουσιαστικό συμπέρασμα να ήταν άλλο: ότι για να φανταστούμε το μέλλον, πρέπει πρώτα να αφιερώσουμε χρόνο στο να κατανοήσουμε το παρελθόν. Να σταματήσουμε για λίγο τον θόρυβο της καθημερινότητας, να σκεφτούμε βαθύτερα και κάπου ανάμεσα στον Όμηρο και τη μηχανή να συνεχίσουμε να διαβάζουμε.

Τροφή για σκέψη,

Τατιάνα