Το παιδί σου δεν χρειάζεται να κερδίζει πάντα – Αρκεί να νιώθει πως το πιστεύεις

Υπάρχει μια στιγμή που σχεδόν κάθε γονιός έχει ζήσει. Το παιδί κοιτάζει προς την εξέδρα, ψάχνει το βλέμμα σου και μέσα σε ένα δευτερόλεπτο προσπαθεί να καταλάβει αν είσαι περήφανος ή απογοητευμένος. Δεν έχει σημασία αν βρίσκεται σε έναν ποδοσφαιρικό αγώνα, σε έναν σχολικό διαγωνισμό ή αν μόλις γύρισε σπίτι με ένα διαγώνισμα στο χέρι. Εκείνη τη στιγμή δεν αναζητά το χειροκρότημα για τη νίκη, αναζητά την επιβεβαίωση ότι η αγάπη σου δεν εξαρτάται από το αποτέλεσμα. Κι όμως, πολλές φορές, χωρίς να το καταλαβαίνουμε, μετατρέπουμε κάθε προσπάθεια σε έναν άτυπο διαγωνισμό. Θέλουμε το καλύτερο για τα παιδιά μας και πιστεύουμε ότι οι υψηλές απαιτήσεις θα τα κάνουν πιο δυνατά. Στην πραγματικότητα όμως, όταν το μήνυμα που λαμβάνουν είναι πως η αξία τους μετριέται με κύπελλα, βαθμούς και πρωτιές, αρχίζουν να φοβούνται περισσότερο την αποτυχία παρά να απολαμβάνουν τη διαδικασία της μάθησης και της εξέλιξης.

Όταν η πίεση αντικαθιστά τη χαρά

Τα περισσότερα παιδιά ξεκινούν ένα άθλημα επειδή διασκεδάζουν, κάνουν φίλους και ανακαλύπτουν τις δυνατότητές τους. Το ίδιο συμβαίνει και με το σχολείο, η φυσική περιέργεια είναι η μεγαλύτερη κινητήρια δύναμη ενός παιδιού. Όταν όμως κάθε προπόνηση συνοδεύεται από την ερώτηση “κέρδισες;” και κάθε σχολική προσπάθεια αξιολογείται μόνο από τον βαθμό, η χαρά δίνει τη θέση της στο άγχος. Έρευνες δείχνουν ότι αρκετά παιδιά εγκαταλείπουν τον αθλητισμό όχι επειδή δεν έχουν ταλέντο, αλλά επειδή σταματούν να τον απολαμβάνουν. Το ίδιο συμβαίνει και στην εκπαίδευση. Ένα παιδί που φοβάται συνεχώς το λάθος αποφεύγει να δοκιμάσει, δεν ρισκάρει, δεν πειραματίζεται. Αντί να βλέπει τις δυσκολίες ως ευκαιρίες για μάθηση, τις αντιμετωπίζει σαν απειλές. Και τότε η αυτοπεποίθηση χτίζεται πάνω σε εύθραυστα θεμέλια, γιατί εξαρτάται πάντα από το αν θα είναι πρώτο.

Η επιτυχία δεν χτίζει χαρακτήρα όσο ο τρόπος που τη βλέπεις

Είναι λογικό να θέλεις να δεις το παιδί σου να διακρίνεται. Το πρόβλημα δεν είναι η επιτυχία, αλλά η σημασία που της δίνεις. Όταν η νίκη γίνεται ο μοναδικός στόχος, το παιδί μαθαίνει ότι η προσπάθεια έχει αξία μόνο αν συνοδεύεται από μετάλλιο ή άριστο βαθμό. Αντίθετα, όταν αναγνωρίζεις την επιμονή, την υπομονή, τη συνεργασία και το θάρρος να συνεχίσει μετά από μια αποτυχία, του δίνεις πολύ πιο πολύτιμα εφόδια. Έτσι καλλιεργείται η ψυχική ανθεκτικότητα, όχι μέσα από τις εύκολες νίκες, αλλά μέσα από τη διαχείριση των δυσκολιών. Ένα παιδί που ακούει “είδα πόσο προσπάθησες” ή “μου άρεσε που δεν τα παράτησες” μαθαίνει να συνδέει την αυτοεκτίμησή του με στοιχεία που μπορεί να ελέγξει. Αυτή η νοοτροπία το ακολουθεί στην ενήλικη ζωή, στις σχέσεις, στη δουλειά, στις προσωπικές του επιλογές και το βοηθά να μη φοβάται κάθε πιθανή αποτυχία.

Οι λέξεις που μένουν περισσότερο από τα τρόπαια

Μετά από έναν αγώνα ή ένα δύσκολο διαγώνισμα, η πρώτη σου αντίδραση έχει μεγαλύτερη δύναμη από όση φαντάζεσαι. Αν η κουβέντα ξεκινά με το τι πήγε λάθος, το παιδί θα θυμάται κυρίως την απογοήτευση. Αν όμως το ρωτήσεις αν πέρασε καλά, τι έμαθε, ποια στιγμή το έκανε να χαμογελάσει ή τι θα ήθελε να δοκιμάσει διαφορετικά την επόμενη φορά, του δείχνεις ότι η εξέλιξη αξίζει περισσότερο από το αποτέλεσμα. Η άνευ όρων αποδοχή δεν σημαίνει ότι χαμηλώνεις τις προσδοκίες σου. Σημαίνει ότι ξεκαθαρίζεις πως η αγάπη, ο σεβασμός και η εμπιστοσύνη σου δεν εξαρτώνται από έναν πίνακα αποτελεσμάτων. Αυτό είναι το ασφαλές περιβάλλον μέσα στο οποίο ένα παιδί αποκτά αυτοπεποίθηση, δοκιμάζει, αποτυγχάνει, ξανασηκώνεται και τελικά εξελίσσεται με τον δικό του ρυθμό, χωρίς να φοβάται ότι θα χάσει την αξία του επειδή έχασε έναν αγώνα.

Κάποια στιγμή τα μετάλλια θα μπουν σε ένα συρτάρι, οι βαθμοί θα ξεχαστούν και οι σχολικοί έπαινοι θα κιτρινίσουν μέσα σε έναν φάκελο. Εκείνο που θα μείνει ζωντανό είναι η εικόνα που έχει το παιδί για τον εαυτό του. Αν μεγάλωσε πιστεύοντας ότι αξίζει μόνο όταν ξεχωρίζει, θα κουβαλά αυτή την ανασφάλεια για πολλά χρόνια. Αν όμως ένιωσε ότι κάποιος το πίστευε ακόμη και όταν δυσκολευόταν, όταν έχανε ή όταν έκανε λάθη, θα αποκτήσει κάτι πολύ πιο σημαντικό από μια πρωτιά. Θα αποκτήσει την εσωτερική σιγουριά ότι μπορεί να προσπαθεί χωρίς να φοβάται, να εξελίσσεται χωρίς να συγκρίνεται συνεχώς και να χαίρεται τη διαδρομή, όχι μόνο τον προορισμό. Αυτή είναι ίσως η μεγαλύτερη επιτυχία που μπορεί να χαρίσει ένας γονιός στο παιδί του, γιατί του δίνει το θάρρος να γίνει ο καλύτερος εαυτός του, όχι το καλύτερο αντίγραφο των προσδοκιών των άλλων.

Κεντρική εικόνα και εικόνα άρθρου: iStock