Ένα βρέφος χαμογελάει στον ύπνο του: Ονειρεύεται ή συμβαίνει κάτι άλλο εκείνη τη στιγμή;

Υπάρχουν στιγμές που η κούραση της ημέρας εξαφανίζεται μέσα σε ένα δευτερόλεπτο. Σκύβεις πάνω από την κούνια, βλέπεις το βρέφος σου να κοιμάται και ξαφνικά εμφανίζεται στο πρόσωπό του ένα μικρό χαμόγελο. Είναι σχεδόν αδύνατον να μη σκεφτείς ότι βλέπει ένα όμορφο όνειρο, ίσως εσένα, ίσως μια αγκαλιά, ίσως κάτι που γνωρίζουν μόνο τα μωρά. Η επιστημονική εξήγηση είναι λιγότερο παραμυθένια, αλλά εξίσου συναρπαστική. Δεν μπορούμε να γνωρίζουμε αν ένα βρέφος ονειρεύεται ούτε τι περιέχουν τα όνειρά του. Γνωρίζουμε, όμως, ότι τα πρώτα χαμόγελα στον ύπνο είναι συνήθως αυθόρμητες, αντανακλαστικές κινήσεις και όχι συνειδητές εκφράσεις χαράς.

Ο εγκέφαλος κάνει τις δικές του πρόβες

Το χαμόγελο ενός νεογέννητου στον ύπνο του συνδέεται κυρίως με την ωρίμανση του νευρικού συστήματος. Ο εγκέφαλος αναπτύσσεται με εντυπωσιακή ταχύτητα και στέλνει διαρκώς σήματα στους μυς του προσώπου. Έτσι μπορεί να δεις το μωρό να χαμογελά, να συνοφρυώνεται, να κινεί τα χείλη του ή να κάνει μικρούς μορφασμούς, χωρίς πίσω από κάθε έκφραση να υπάρχει ένα συγκεκριμένο συναίσθημα. Είναι σαν μια αθόρυβη πρόβα, κατά την οποία εγκέφαλος, νεύρα και μύες μαθαίνουν σταδιακά να συνεργάζονται. Το χαμόγελο δεν σημαίνει απαραίτητα «είμαι χαρούμενο», αλλά αποτελεί μία ακόμη ένδειξη ότι το μικρό του σώμα εξελίσσεται, οργανώνεται και ανακαλύπτει τις δυνατότητές του.

Ο ενεργός ύπνος είναι γεμάτος μικρές κινήσεις

Τα νεογέννητα περνούν μεγάλο μέρος του ύπνου τους στον λεγόμενο ενεργό ύπνο, ο οποίος μοιάζει με τη φάση REM των ενηλίκων. Σε αυτή την κατάσταση ο εγκέφαλος παρουσιάζει έντονη δραστηριότητα, ενώ μπορεί να παρατηρήσεις γρήγορες κινήσεις των ματιών πίσω από τα βλέφαρα, μικρά τινάγματα, ήχους, αλλαγές στην αναπνοή και, φυσικά, εκείνο το ακαταμάχητο χαμόγελο. Επειδή τα βρέφη βρίσκονται στον ενεργό ύπνο πολύ συχνότερα από τους μεγάλους, αυτές οι εκφράσεις είναι απολύτως αναμενόμενες. Δεν χρειάζεται να ψάχνεις κρυμμένα μηνύματα σε κάθε μορφασμό. Το μωρό σου δεν σχολιάζει νοερά την καθημερινότητα του σπιτιού, απλώς ο εγκέφαλός του εργάζεται υπερωρίες, χωρίς καν να ζητά καφέ.

Πότε εμφανίζεται το πρώτο αληθινά κοινωνικό χαμόγελο

Το αντανακλαστικό χαμόγελο διαφέρει από το κοινωνικό, εκείνο που εμφανίζεται όταν το μωρό αναγνωρίζει ένα πρόσωπο, ακούει μια γνώριμη φωνή ή ανταποκρίνεται στο δικό σου χαμόγελο. Το κοινωνικό χαμόγελο αρχίζει συνήθως να γίνεται ξεκάθαρο γύρω στις έξι με οκτώ εβδομάδες, αν και κάθε βρέφος ακολουθεί τον δικό του ρυθμό. Τότε θα παρατηρήσεις ότι δεν πρόκειται πια για μια τυχαία κίνηση που περνά σαν αστραπή. Θα σε κοιτάξει, θα χαμογελάσει και πιθανότατα θα περιμένει απάντηση. Κάπως έτσι ξεκινά μία από τις πρώτες σας συνομιλίες, χωρίς λέξεις αλλά με ολόκληρη ιστορία. Εσύ χαμογελάς, εκείνο ανταποκρίνεται και η μεταξύ σας σύνδεση δυναμώνει.

Το χαμόγελο στον ύπνο είναι συνήθως ένα φυσιολογικό και γοητευτικό κομμάτι της βρεφικής ανάπτυξης. Δεν αποδεικνύει ότι το μωρό βλέπει ένα ευχάριστο όνειρο, αλλά ούτε χρειάζεται να του αφαιρέσεις όλη τη μαγεία αναλύοντάς το σαν εργαστηριακό εύρημα. Μπορείς απλώς να το παρατηρήσεις και να απολαύσεις τη στιγμή. Αν, βέβαια, το χαμόγελο συνοδεύεται επανειλημμένα από έντονη ακαμψία, ασυνήθιστα τινάγματα, δυσκολία στην αναπνοή ή κινήσεις που συνεχίζονται όταν το μωρό ξυπνά, είναι σωστό να μιλήσεις με τον παιδίατρο. Στις περισσότερες περιπτώσεις, όμως, αυτό το φευγαλέο χαμόγελο είναι απλώς ο τρόπος με τον οποίο ένα καινούργιο νευρικό σύστημα μαθαίνει σιγά σιγά τον κόσμο.

Κεντρική εικόνα και εικόνα άρθρου: iStock