Το παιδί σου βρίζει; Μάλλον προσπαθεί να σου πει κάτι άλλο!

Τη στιγμή που το παιδί σου πετάει μια κακή λέξη, νιώθεις ότι ο χρόνος παγώνει. Κοιτάς γύρω σου να δεις ποιος άκουσε, αναρωτιέσαι από πού το έμαθε και μέσα σου παλεύουν η ντροπή με τον εκνευρισμό. Αν είσαι γονιός, ξέρεις καλά ότι οι βρισιές των παιδιών αγγίζουν ένα ευαίσθητο κουμπί, γιατί συνδέονται με σεβασμό, όρια, αξίες. Πριν όμως πανικοβληθείς, αξίζει να δεις το θέμα πιο ψύχραιμα. Οι κακές λέξεις δεν είναι από μόνες τους καταστροφή, είναι ένα εργαλείο γλώσσας που αποκτά νόημα ανάλογα με το πώς και πού χρησιμοποιείται. Το ζητούμενο δεν είναι να μεγαλώσεις ένα παιδί που δεν θα πει ποτέ άσχημη λέξη, αλλά ένα παιδί που καταλαβαίνει το πλαίσιο, τη δύναμη των λέξεων και τις συνέπειες που μπορεί να έχουν στις σχέσεις του.

Γιατί τα παιδιά χρησιμοποιούν κακές λέξεις

Αν θες να διαχειριστείς σωστά τις βρισιές των παιδιών, χρειάζεται πρώτα να καταλάβεις γιατί τις λένε. Τα μικρότερα παιδιά επαναλαμβάνουν ό,τι ακούν, από το σπίτι, την τηλεόραση, το σχολείο, χωρίς να αντιλαμβάνονται πλήρως το νόημα. Για εκείνα η κακή λέξη είναι ήχος που προκαλεί αντίδραση, άρα αποκτά ενδιαφέρον. Στην εφηβεία τα πράγματα αλλάζουν. Η βρισιά γίνεται εργαλείο ένταξης στην παρέα, δοκιμή ορίων, τρόπος να δηλώσεις ταυτότητα. Κάποιες φορές είναι και βαλβίδα εκτόνωσης, ειδικά όταν τα συναισθήματα είναι έντονα και το λεξιλόγιο δεν επαρκεί. Αν δεις πίσω από τη λέξη, θα καταλάβεις αν πρόκειται για μίμηση, για ανάγκη προσοχής ή για αδυναμία ρύθμισης συναισθήματος. Και αυτό αλλάζει εντελώς τον τρόπο που θα αντιδράσεις.

Ο ρόλος του παραδείγματος και του πλαισίου

Μπορεί να μην σου αρέσει, αλλά το παιδί σου σε παρατηρεί περισσότερο απ’ όσο νομίζεις. Αν στο σπίτι οι κακές λέξεις κυκλοφορούν ελεύθερα, δύσκολα θα πείσεις ένα εξάχρονο ότι απαγορεύονται. Αυτό δεν σημαίνει ότι ζεις σε γλωσσικό αποστειρωτήριο. Σημαίνει ότι χρειάζεται να διδάξεις το πλαίσιο. Υπάρχει διαφορά ανάμεσα σε μια λέξη που ξεφεύγει από απογοήτευση και σε μια λέξη που στοχεύει να πληγώσει κάποιον. Εδώ μπαίνει η ουσία. Μαθαίνεις στο παιδί σου ότι οι λέξεις έχουν βάρος, ότι μπορούν να ενισχύσουν ή να τραυματίσουν μια σχέση. Του εξηγείς πού είναι κοινωνικά αποδεκτές και πού όχι, στο σχολείο, στη δουλειά, μπροστά σε ανθρώπους που μπορεί να νιώσουν προσβολή. Δεν μεγαλώνεις ρομπότ, μεγαλώνεις ανθρώπους με επίγνωση.

Συναισθηματική ωριμότητα και αυτορρύθμιση

Η έρευνα δείχνει ότι η καταπίεση κάθε αυθόρμητης έκφρασης δεν οδηγεί σε πιο υγιή παιδιά, αλλά σε παιδιά που δυσκολεύονται να διαχειριστούν τα συναισθήματά τους. Η βρισιά, όταν δεν στρέφεται εναντίον κάποιου, μπορεί να λειτουργήσει ως στιγμιαία εκτόνωση. Το ζητούμενο είναι η ισορροπία ανάμεσα στην ελευθερία έκφρασης και στην αυτορρύθμιση. Διδάσκεις στο παιδί σου ότι μπορεί να θυμώσει, να απογοητευτεί, να εκνευριστεί, χωρίς να προσβάλλει. Του μαθαίνεις εναλλακτικές λέξεις, τρόπους να περιγράψει αυτό που νιώθει. Και όταν εσύ ξεφύγεις, γιατί όλοι ξεφεύγουμε, έχει αξία να το αναγνωρίσεις. Η συγγνώμη από έναν γονιό δεν μειώνει το κύρος του, το ενισχύει. Έτσι καλλιεργείς υπευθυνότητα και όχι φόβο.

Αν το παιδί σου πει μια κακή λέξη, πάρε μια ανάσα πριν αντιδράσεις. Ρώτησέ το τι σημαίνει γι’ αυτό, πώς την άκουσε, γιατί την είπε εκείνη τη στιγμή. Μην το μετατρέπεις σε μάχη εξουσίας, γιατί τότε η λέξη αποκτά μεγαλύτερη δύναμη από όση της αξίζει. Σκέψου ποιο είναι το μήνυμα που θέλεις να περάσεις για τον σεβασμό, την κοινωνική συμπεριφορά, την αυτογνωσία. Οι κακές λέξεις από μόνες τους δεν καθορίζουν τον χαρακτήρα ενός παιδιού. Ο τρόπος που εσύ το καθοδηγείς να τις κατανοήσει και να τις διαχειριστεί, αυτός είναι που τελικά διαμορφώνει τη στάση του απέναντι στους άλλους και στον εαυτό του. Και εκεί βρίσκεται η πραγματική γονεϊκή δουλειά, όχι στην τέλεια εικόνα, αλλά στην ουσιαστική εκπαίδευση της συνείδησης.

Κεντρική εικόνα και εικόνα άρθρου: iStock