Λειτουργούν τελικά οι «αντιγηραντικές» διατροφές; Μια ρεαλιστική ματιά στη μακροζωία

Τα τελευταία χρόνια, η έννοια της μακροζωίας έχει κινήσει ολόκληρη τη βιομηχανία ομορφιάς και ευεξίας. Ο όρος «longevity» χρησιμοποιείται για να περιγράψει την ιδέα ότι η κατανάλωση τροφών πλούσιων σε θρεπτικά συστατικά μπορεί να επιμηκύνει τη διάρκεια ζωής και να επιβραδύνει τη γήρανση.

Αν και η βασική αρχή —η υγιεινή διατροφή— δεν είναι κάτι καινούργιο, μια μερίδα επιχειρηματιών και εταιρειών, έχει υιοθετήσει πιο ακραίες εκδοχές αυτής της φιλοσοφίας.

Ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι ο επιχειρηματίας Bryan Johnson, ο οποίος ακολουθεί ένα αυστηρό πρόγραμμα διατροφής, τρώγοντας μόνο μέσα σε ένα περιορισμένο χρονικό διάστημα νωρίς το πρωί κυρίως φυτικές, πλούσιες σε θρεπτικά συστατικά τροφές.

Στόχος του είναι όχι απλώς να ζήσει περισσότερο, αλλά να μειώσει τη βιολογική του ηλικία. Παρόμοια, η Jeni Britton, γνωστή από τον χώρο του παγωτού, έχει στραφεί σε προϊόντα που προωθούν τις φυτικές ίνες ως «μυστικό» ζωτικότητας, υποστηρίζοντας ότι η αυξημένη κατανάλωσή τους βελτίωσε την ενέργεια, την επιδερμίδα και τη συνολική της ευεξία.

Πώς κινείται η αγορά και τι λέει η επιστήμη;

Η αγορά έχει ανταποκριθεί δυναμικά σε αυτή την τάση. Κυκλοφορούν μπάρες «μακροζωίας» και σνακ με συστατικά που ακούγονται εντυπωσιακά: ασταξανθίνη, ένα ισχυρό αντιοξειδωτικό, ταυρίνη, αμινοξύ που συνδέεται με την καρδιαγγειακή υγεία, καθώς και πλήθος άλλων «λειτουργικών» συστατικών. Η υπόσχεση είναι δελεαστική: καλύτερη υγεία, περισσότερη ενέργεια, πιο αργή γήρανση.

Οι ειδικοί εμφανίζονται πιο επιφυλακτικοί. Πολλοί τονίζουν ότι η κατανάλωση φρέσκων, ελάχιστα επεξεργασμένων τροφών έχει σαφώς μεγαλύτερη επίδραση στην υγεία από οποιαδήποτε «θαυματουργή» μπάρα.

Η μείωση του κόκκινου και επεξεργασμένου κρέατος, η έμφαση σε φυτικές τροφές και η κατανάλωση ποικιλίας φρούτων και λαχανικών —το λεγόμενο «ουράνιο τόξο» στο πιάτο— αποτελούν διαχρονικές και επιστημονικά τεκμηριωμένες συστάσεις.

Tι άλλο επιδρά στη μακροζωία εκτός από τη διατροφή;

Επιπλέον, η διάρκεια ζωής δεν εξαρτάται αποκλειστικά από τη διατροφή. Η ψυχική υγεία, το άγχος, οι κοινωνικές σχέσεις και ο τρόπος ζωής συνολικά διαδραματίζουν καθοριστικό ρόλο.

Έρευνες δείχνουν ότι η καλή ψυχική κατάσταση μπορεί να είναι ακόμη πιο ισχυρός προγνωστικός δείκτης μακροζωίας από τη σωματική υγεία. Με άλλα λόγια, δεν αρκεί να τρώμε σωστά· πρέπει και να ζούμε σωστά.

Σε αυτό το σημείο αξίζει να αναφερθεί το παράδειγμα των λεγόμενων «Μπλε Ζωνών» — περιοχών του κόσμου όπου οι άνθρωποι ζουν στατιστικά περισσότερο και με καλύτερη ποιότητα ζωής. Σε αυτές τις κοινότητες, η διατροφή είναι πράγματι βασισμένη κυρίως σε φυτικά τρόφιμα, όσπρια, δημητριακά ολικής άλεσης και καλά λιπαρά. Όμως εξίσου σημαντικός είναι ο κοινωνικός παράγοντας: οι άνθρωποι τρώνε μαζί, μαγειρεύουν μαζί, καλλιεργούν τη γη τους και διατηρούν ισχυρούς κοινωνικούς δεσμούς.

Η έννοια της «κοινοτικής εμπειρίας» γύρω από το φαγητό φαίνεται να αποτελεί κεντρικό στοιχείο της μακροζωίας. Το να μοιράζεσαι ένα γεύμα με την οικογένεια ή τους φίλους σου δεν είναι απλώς μια ευχάριστη συνήθεια· είναι παράγοντας ευεξίας. Το φαγητό συνδέεται με χαλάρωση, χαρά και αίσθηση του ανήκειν — στοιχεία που επηρεάζουν άμεσα τη σωματική και ψυχική υγεία.

Αυτό δεν σημαίνει ότι τα θρεπτικά συστατικά, όπως οι φυτικές ίνες ή τα αντιοξειδωτικά, δεν έχουν αξία. Οι φυτικές ίνες, για παράδειγμα, συμβάλλουν στη σωστή λειτουργία του εντέρου, στη ρύθμιση του σακχάρου και της χοληστερόλης, ενώ τα αντιοξειδωτικά βοηθούν στην αντιμετώπιση του οξειδωτικού στρες. Όμως αυτά τα οφέλη μπορούν να επιτευχθούν μέσα από μια ισορροπημένη, φυσική διατροφή — όχι απαραίτητα μέσω ακριβών, επεξεργασμένων προϊόντων που φέρουν την ετικέτα της «μακροζωίας».

Που εντοπίζεται το πρόβλημα τελικά;

Το πρόβλημα με πολλές αντιγηραντικές διατροφές είναι ότι δημιουργούν την ψευδαίσθηση ελέγχου: ότι αν ακολουθήσουμε πιστά ένα αυστηρό διατροφικό πρωτόκολλο, μπορούμε να «νικήσουμε» τον χρόνο. Στην πραγματικότητα, η γήρανση είναι μια σύνθετη βιολογική διαδικασία που επηρεάζεται από γενετικούς, περιβαλλοντικούς και κοινωνικούς παράγοντες. Η διατροφή είναι μόνο ένα κομμάτι του παζλ.

Ίσως, λοιπόν, το πιο υγιές συμπέρασμα είναι η ισορροπία. Να επιλέγουμε τροφές που θρέφουν το σώμα μας, χωρίς να στερούμαστε τη χαρά του φαγητού. Να δίνουμε προτεραιότητα στην ποιότητα, αλλά και στη συντροφικότητα. Να καλλιεργούμε καλές συνήθειες, χωρίς εμμονές.

Η μακροζωία είναι σημαντική — αλλά η ποιότητα ζωής είναι ακόμη σημαντικότερη. Αν μια αυστηρή δίαιτα μάς γεμίζει άγχος και μας απομονώνει κοινωνικά, τότε ίσως χάνουμε το ουσιαστικό νόημα της υγείας. Η πραγματική «αντιγήρανση» ίσως δεν βρίσκεται σε μια μπάρα με εντυπωσιακά συστατικά, αλλά σε ένα τραπέζι γεμάτο χρώματα, γέλια και ανθρώπους που αγαπάμε.

Φωτογραφίες: istock.