Video games και παιδιά: Τι συμβαίνει πραγματικά όταν κλείνει η οθόνη;

Αν είσαι γονιός σήμερα, είναι σχεδόν αδύνατο να μη βρεθείς κάποια στιγμή μπροστά στο ίδιο ερώτημα: «Τα video games κάνουν καλό ή κακό στο παιδί μου;». Από τη μία βλέπεις το παιδί να γελά, να συνεργάζεται με φίλους, να λύνει γρίφους και να μιλά με ενθουσιασμό για έναν ψηφιακό κόσμο που εσύ δυσκολεύεσαι να καταλάβεις. Από την άλλη, ακούς ιστορίες για επιθετικότητα, απομόνωση και ατελείωτες ώρες μπροστά σε μια οθόνη. Η αλήθεια, όπως συμβαίνει σχεδόν πάντα με τα παιδιά, βρίσκεται κάπου στη μέση. Τα video games δεν είναι ούτε ο μεγάλος εχθρός της παιδικής ηλικίας ούτε η μαγική συνταγή για ανάπτυξη δεξιοτήτων. Αυτό που έχει ενδιαφέρον δεν είναι μόνο τι συμβαίνει όσο το παιδί παίζει, αλλά τι μένει μαζί του όταν το παιχνίδι τελειώσει και η οθόνη σβήσει. Εκεί αρχίζει η πραγματική συζήτηση.

Όταν το παιχνίδι επηρεάζει τη συμπεριφορά

Οι ειδικοί γνωρίζουν εδώ και χρόνια ότι το περιεχόμενο έχει σημασία. Ένα παιδί που περνά πολλές ώρες σε παιχνίδια με βία, συγκρούσεις και επιθετικές συμπεριφορές μπορεί να γίνει πιο ανεκτικό απέναντι στην ένταση ή να αντιδρά πιο παρορμητικά σε ορισμένες καταστάσεις. Αυτό δεν σημαίνει ότι κάθε παιδί που παίζει ένα παιχνίδι δράσης θα αρχίσει να τσακώνεται στην αυλή. Η προσωπικότητα του παιδιού, το οικογενειακό περιβάλλον και η καθημερινότητά του παίζουν πολύ μεγαλύτερο ρόλο. Εκεί που χρειάζεται προσοχή είναι όταν το gaming γίνεται η βασική πηγή διέγερσης και έντασης. Αν ένα παιδί μαθαίνει να λειτουργεί συνεχώς σε υψηλά επίπεδα ανταγωνισμού, μπορεί να δυσκολεύεται περισσότερο να διαχειριστεί τη ματαίωση στην πραγματική ζωή. Γι’ αυτό οι γονείς δεν χρειάζεται να μετρούν μόνο ώρες οθόνης. Χρειάζεται να παρατηρούν και τι συναισθήματα κουβαλά το παιδί μετά το παιχνίδι.

Η ενσυναίσθηση δεν χάνεται, αλλά καλλιεργείται

Υπάρχει μια παλιά αντίληψη ότι τα video games κάνουν τα παιδιά πιο ψυχρά και λιγότερο ευαίσθητα. Η πραγματικότητα είναι πολύ πιο σύνθετη. Ορισμένα παιχνίδια πράγματι βασίζονται στη βία και δίνουν μικρό χώρο στο συναίσθημα. Υπάρχουν όμως και παιχνίδια που ζητούν από το παιδί να συνεργαστεί, να πάρει ηθικές αποφάσεις, να καταλάβει την οπτική ενός άλλου χαρακτήρα ή να βοηθήσει μια ομάδα να πετύχει έναν κοινό στόχο. Σε αυτές τις περιπτώσεις το παιχνίδι μπορεί να λειτουργήσει ως εργαλείο συνεργασίας, κατανόησης και κοινωνικής μάθησης. Η διαφορά βρίσκεται στην επιλογή. Όπως δεν είναι όλα τα βιβλία ίδια, έτσι δεν είναι ίδια ούτε τα παιχνίδια. Ένα παιδί που συζητά με τον γονιό του όσα βλέπει, νιώθει και σκέφτεται μέσα στο παιχνίδι, έχει περισσότερες πιθανότητες να μετατρέψει την ψηφιακή εμπειρία σε πραγματική γνώση για τους ανθρώπους γύρω του.

Οι λέξεις που ταξιδεύουν από το headset στο σπίτι

Υπάρχει κάτι που συχνά περνά απαρατήρητο. Δεν είναι μόνο οι εικόνες που επηρεάζουν τα παιδιά αλλά και οι λέξεις. Σε πολλά online παιχνίδια, ειδικά στα ανταγωνιστικά, τα παιδιά εκτίθενται σε φωνές, βρισιές, προσβολές και επιθετικό λόγο. Κάποιες φορές επαναλαμβάνουν αυτές τις εκφράσεις χωρίς καν να καταλαβαίνουν πλήρως τι σημαίνουν. Αυτό δεν συμβαίνει επειδή είναι «κακά παιδιά». Συμβαίνει επειδή τα παιδιά μαθαίνουν μιμούμενα. Εδώ η παρουσία του γονιού αποδεικνύεται καθοριστική. Όταν συζητάς για το τι άκουσε το παιδί, όταν του εξηγείς γιατί μια συμπεριφορά δεν είναι αποδεκτή και όταν του μαθαίνεις πώς να επικοινωνεί με σεβασμό, δημιουργείς ένα φίλτρο που το προστατεύει. Η ψηφιακή παιδεία δεν αφορά μόνο τις οθόνες, αφορά και τον τρόπο που μιλάμε στους άλλους ανθρώπους, ακόμη κι όταν βρίσκονται στην άλλη άκρη ενός ακουστικού.

Τα video games δεν είναι μια απλή συνήθεια που μπαίνει ή βγαίνει από τη ζωή του παιδιού με το πάτημα ενός κουμπιού. Είναι μέρος της σύγχρονης παιδικής κουλτούρας και, καλώς ή κακώς, θα συνεχίσουν να υπάρχουν. Ίσως λοιπόν το πιο χρήσιμο ερώτημα να μην είναι αν το παιδί παίζει, αλλά πώς παίζει, τι παίζει και με ποιον το συζητά μετά. Ένα παιχνίδι μπορεί να γίνει αφορμή για δημιουργικότητα, συνεργασία και μάθηση. Μπορεί όμως να γίνει και πηγή έντασης όταν λείπουν τα όρια και η καθοδήγηση. Ο ρόλος σου δεν είναι να σταθείς απέναντι από την οθόνη σαν αστυνομικός της τεχνολογίας. Είναι να παραμείνεις παρών, περίεργος και διαθέσιμος να καταλάβεις τον κόσμο που τόσο αγαπά το παιδί σου. Γιατί τελικά, αυτό που επηρεάζει περισσότερο ένα παιδί δεν είναι η κονσόλα στο σαλόνι, αλλά η σχέση που έχει με τους ανθρώπους που κάθονται δίπλα του.

Κεντρική εικόνα και εικόνα άρθρου: iStock